Tồn tại động mạch ngồi được phát hiện qua một trường hợp tắc mạch chi cấp tính

PHẪU THUẬT TIM MẠCH VÀ LỒNG NGỰC VIỆT NAM SỐ 31 - THÁNG 1/2021 
 34
TỒN TẠI ĐỘNG MẠCH NGỒI ĐƯỢC PHÁT HIỆN QUA MỘT TRƯỜNG HỢP 
TẮC MẠCH CHI CẤP TÍNH 
Nguyễn Ngọc Trung*, Vũ Đức Thắng*, Trần Đức Hùng*, Phạm Vũ Thu Hà*, Lê Bá Hạnh* , 
Khuất Duy Hòa*, Hoàng Thế Anh*, Nguyễn Thế Kiên* 
TÓM TẮT 
Mục đích: Tồn tại động mạch (ĐM) ngồi là 
tình trạng hiếm gặp, chỉ chiếm 0,025% - 0,05%. 
Bệnh nhân thường nhập viện vì các biến chứng 
như tắc mạch, thiếu máu mạn tính hoặc phình 
ĐM ngồi. 
Phương pháp: Chúng tôi xin chia sẻ kinh 
nghiệm chẩn đoán và điều trị một trường hợp, 
bệnh nhân nữ, 70 tuổi, vào viện sau 3 ngày bị tắc 
cấp tính do huyết khối từ động mạch chậu gốc 
trái, được phẫu thuật lấy huyết khối. Chụp cắt lớp 
vi tính mạch máu (CTA) và siêu âm sau mổ phát 
hiện tồn tại ĐM ngồi hai bên và huyết khối gây 
tắc ĐM ngồi bên trái. 
Kết quả: Điều trị nội khoa đạt kết quả khả 
quan sau 3 tháng phẫu thuật. Bệnh nhân hết tình 
trạng đau cách hồi. Siêu âm cho kết quả lưu thông 
động mạch chày trước, chày sau bình thường. 
Kết luận: Tồn tại động mạch ngồi là tình 
trạng rất hiếm gặp. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào 
CTA và siêu âm. Lựa chọn phương pháp điều trị 
phụ thuộc vào đặc điểm bất thường giải phẫu. 
Từ khóa: động mạch ngồi, huyết khối, tắc 
mạch. 
DIAGNOSIS A PERSISTENT SCIATIC 
ARTERY IN PATIENT WITH ACUTE 
LOWER LIMB THROMBOSIS 
ABSTRACT: 
Objective: Persistent sciatic artery (PSA) is a 
rare abnormal vascular condition, accounting for 
only 0.025% - 0.05%. Patients are often hospitalized 
because of complications such as embolism, chronic 
anemia or aneurysms sciatic artery. 
Method: We present a case of 70-year-old 
female patient admitted to the hospital after 3 
days of acute obstruction due to a thrombus from 
the left common iliac artery. Computed 
tomography artery (CTA) and postoperative 
ultrasound detected the presence of sciatic artery 
on both sides and thrombosis causing obstruction 
of left sciatic artery. Thrombectomy of the left 
iliac artery was performed. 
Result: Three months follow up with 
clinical examination and ultrasound shows a good 
result. The patient had no intermittent 
claudication and could walk normally. Ultrasound 
presented a good circulation of the anterior and 
posterior tibial arteries. 
Conclusion: PSA is a very rare condition. 
Diagnosis is based on CTA and ultrasound, but 
difficult in less experience with this disease. 
Treatment choice depends on the features of 
anatomical abnormalities.5 
Keyword: sciatic artery, thrombosis, 
embolism. 
TỔNG QUAN 
Tồn tại ĐM ngồi là tổn thương bẩm sinh 
hiếm gặp, có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai 
bên. Triệu chứng lâm sàng của bệnh phụ thuộc 
những biến chứng như phình, hẹp hoặc tắc mạch 
do huyết khối. Đặc trưng về bất thường giải phẫu 
được tác giả Pillet - Gauffre phân thành 5 
[1].Tuy nhiên phân loại có ý nghĩa cho kế hoạch 
điều thị thì được Ahn-Min phân thành 5 nhóm, 
dựa theo sự phát triển của động mạch đùi và tồn 
tại của ĐM ngồi [1]. Bệnh nhân thường được 
phát hiện tồn tại ĐM ngồi khi đi khám do các 
*
Bệnh viện quân y 103, học viện Quân y 
Người chịu trách nhiệm khoa học: BS Nguyễn Thế Kiên 
Ngày nhận bài: 31/12/2020 - Ngày Cho Phép Đăng: 26/01/2021 
TỒN TẠI ĐỘNG MẠCH NGỒI ĐƯỢC PHÁT HIỆN QUA MỘT TRƯỜNG HỢP TẮC MẠCH CHI CẤP TÍNH 
 35
bệnh lý khác hoặc biến chứng của động mạch này 
gây ra. Siêu âm, hay là các xét nghiệm có giá trị 
chẩn đoán. Thái độ điều trị phụ thuộc vào đặc 
điểm bất thường giải phẫu và triệu chứng lâm 
sang do thiếu máu của bệnh nhân. Chúng tôi xin 
chia sẻ kinh nghiệm chẩn đoán và điều trị một 
bệnh nhân tồn tại ĐM ngồi hai bên với hai khác 
nhau và có biến chứng huyết khối gây tắc mạch 
bên trái cấp tính. 
CA LÂM SÀNG 
Bệnh nhân nữ, 70 tuổi, không có tiền sử 
bệnh lý tim mạch hoặc chấn thương, vào viện do 
thiếu máu cấp tính chân trái ngày thứ 3. Lâm sàng 
biểu hiện cẳng-bàn chân trái lạnh, đau, giảm vận 
động, không bắt được mạch bẹn, khoeo, mu chân, 
ống gót trái. 
Chụp CTA chi dưới thấy huyết khối gây tắc 
từ động mạch chậu gốc bên trái trở xuống và tồn 
tại ĐM ngồi bên phải (hình 1). Siêu âm không 
thấy tín hiệu Doppler ở động mạch đùi, khoeo 
bên trái, trong lòng có huyết khối đồng âm. 
Bệnh nhân được phẫu thuật lấy huyết khối 
động mạch chậu gốc, chậu ngoài, đùi nông, đùi sâu 
bên trái bằng Fogarty qua đường mở động mạch 
đùi. Trong quá trình phẫu thuật, không luồn được 
Fogarty 2F qua động mạch khoeo trái. Sau phẫu 
thuật, bệnh nhân đỡ đau cẳng-bàn chân trái, chân 
trái ấm, vận động bình thường. Mạch khoeo, mu 
chân, ống gót mờ hơn so với chân phải, SpO2 96%. 
Sau phẫu thuật, kết quả chụp CTA chi dưới 
xác định có bất thường giải phẫu động mạch chi 
dưới bên trái. Động mạch đùi trái không nối trực 
tiếp với động mạch khoeo mà thông qua các 
nhánh tuần hoàn bên từ động mạch đùi sâu và đùi 
nông; động mạch đùi nông chia sớm, ngay dưới 
ngã ba động mạch đùi 3cm; đường kính động 
mạch đùi nông bên trái nhỏ hơn động mạch đùi 
nông phải; tắc động mạch chậu trong bên trái 
ngay chỗ phân chia động mạch chậu; hình ảnh cắt 
cụt thuốc động mạch khoeo phía trên các vòng 
nối (Hình 2). Siêu âm thấy tồn tại ĐM ngồi bên 
trái tùy hành với thần kinh hông to trái, kích 
thước lớn, nối với động mạch khoeo, trong lòng 
có huyết khối bán cấp tính, không còn tín hiệu 
dòng chảy trên Doppler. 
Bệnh nhân ra viện, điều trị nội khoa. Theo 
dõi sau 3 tháng, bệnh nhân không có đau cách 
hồi, giảm rối loạn cảm giác, đi lại bình thường. 
Siêu âm kiểm tra thấy lưu thông máu từ động 
mạch khoeo xuống động mạch chày trước, chày 
sau tốt. 
Hình 1. Tắc toàn bộ từ động mạch chậu 
gốc trái trở xuống do huyết khối. Tồn tại 
động mạch ngồi bên phải nhóm II 
(Ahn-Min). 
Hình 2. Động mạch đùi nông bên trái 
phát triển không hoàn toàn. Tồn tại ĐM 
ngồi bên trái nhóm III (Ahn-Min), nhưng 
bị tắc do huyết khối. 
PHẪU THUẬT TIM MẠCH VÀ LỒNG NGỰC VIỆT NAM SỐ 31 - THÁNG 1/2021 
 36
BÀN LUẬN 
Chẩn đoán 
Động mạch ngồi là một nhánh của ĐM 
chậu trong, bắt nguồn từ động mạch dây rốn 
trong thời kỳ bào thai, cung cấp máu cho sự 
phát triển của chi dưới. Khi động mạch đùi phát 
triển từ động mạch chậu ngoài, động mạch này 
dần sẽ teo nhỏ lại [2], [3]. Tồn tại ĐM ngồi xảy 
ra khi động mạch đùi không phát triển, xuất 
hiện với tỉ lệ rất nhỏ, khoảng 0,025% - 0,04% 
[4]. Tuy tỉ lệ thấp nhưng biến chứng phình 
và/hoặc tắc mạch ở bệnh nhân này lại rất cao, 
với tỷ lệ lên tới 48% [5]. 
Những trường hợp bắt được mạch khoeo, 
mu chân, ống gót nhưng không bắt được động 
mạch bẹn thì phải nghĩ tới tồn tại ĐM ngồi [3]. 
Chụp CTA là lựa chọn hàng đầu trong chẩn đoán 
bệnh này [5]. Tuy nhiên, bệnh nhân của chúng tôi 
vào viện vì huyết khối gây tắc hoàn toàn từ động 
mạch chậu gốc trở xuống, thuốc cản quang không 
vào được đoạn ngoại vi nên không thể xác định 
được bất thường giải phẫu ở bên trái trên CTA. 
Theo tác giả M. E. Aziz và cộng sự, nếu chưa 
từng gặp bệnh nào tương tự thì sẽ không nghĩ tới 
bệnh này [6]. Chúng tôi cũng chưa gặp trường 
hợp nào bất thường giải phẫu nào tương tự nên 
quá trình siêu âm cũng không tập chung khảo sát 
bất thường động mạch chậu trong. Trên CTA 
thấy tồn tại ĐM ngồi bên phải III (theo Pillet - 
Gauffre). Cùng với đó, trong quá trình phẫu thuật, 
chúng tôi không thể đưa Fogarty 2F xuống qua 
khoeo, đây là yếu tố gợi ý đến bất thường giải 
phẫu động mạch chân trái. Sau phẫu thuật, chụp 
CTA chi dưới cho thấy bất thường giải phẫu ở 
động mạch đùi trái thiểu sản và chia nhánh sớm 
hơn so với bên phải. Khảo sát siêu âm phát hiện 
thấy tồn tại ĐM ngồi, huyết khối toàn bộ lòng 
động mạch từ động mạch chậu trong đến đoạn nối 
với động mạch khoeo. 
Hình 3: 
TỒN TẠI ĐỘNG MẠCH NGỒI ĐƯỢC PHÁT HIỆN QUA MỘT TRƯỜNG HỢP TẮC MẠCH CHI CẤP TÍNH 
 37
Điều trị 
Lựa chọn biện pháp điều trị phải dựa vào 
đặc điểm lâm sàng và đặc điểm bất thường giải 
phẫu của ĐM ngồi [1], [4] trong đó đặc điểm lâm 
sàng giữ vai trò quan trọng. Phân loại theo Pillet - 
Gauffre chỉ cho chúng ta biết về đặc điểm bất 
thường giải phẫu của hệ động mạch chi dưới. 
Phân loại mới theo Ahn-Min vừa cho biết về bất 
thường giải phẫu, đồng thời định hướng đến 
chiến lược điều trị cho bệnh nhân [1]. Bệnh nhân 
của chúng tôi ban đầu chưa xác định được có tồn 
tại ĐM ngồi bên trái, chỉ xác định được bệnh 
nhân có tắc mạch cấp do huyết khối nên có chỉ 
định phẫu thuật lấy huyết khối qua đường mở 
động mạch đùi. Kết quả chụp CTA chi dưới phát 
hiện bệnh nhân tồn tại ĐM ngồi bên trái thuộc 
nhóm III theo phân loại mới của Ahn-Min, và II 
theo phân loại của Pillet - Gauffre. 
Những bệnh nhân nhóm III (theo Ahn - 
Min), II (theo Pillet - Gauffre) có triệu chứng 
lâm sàng tắc mạch và biến chứng phình mạch thì 
có chỉ định can thiệp trên túi phình và/hoặc tái 
tưới máu để dự phòng huyết khối và thiếu máu 
ngoại vi [1], [4]. Tuy nhiên, trên bệnh nhân này, 
sau phẫu thuật lấy huyết khối thấy tưới máu chi 
dưới tốt, chi ấm, vận động bình thường, rối loạn 
cảm giác cải thiện rõ rệt. Đồng thời trên MSCT 
thấy tuần hoàn bên từ động mạch đùi nông, sâu 
xuống động mạch khoeo rất tốt, chỉ số ABI 0,75. 
Những bệnh nhân chỉ có triệu chứng đau cách hồi 
vừa phải, không có biến chứng phình mạch thì 
không cần thiết phải can thiệp mạch hay phẫu 
thuật, và nên theo dõi bằng siêu âm mạch máu 
[2], [7]. Bệnh nhân của chúng tôi sau phẫu thuật 
lấy huyết khối, điều trị nội khoa 3 tháng có kết 
quả tốt, cẳng - bàn chân ấm, hết đau cách hồi, 
mạch mu chân, ống gót bắt rõ. Vì vậy chúng tôi 
quyết định không phẫu thuật hay can thiệp gì 
thêm trên bệnh nhân này. 
KẾT LUẬN 
Tồn tại ĐM ngồi là tình trạng rất hiếm gặp. 
PHẪU THUẬT TIM MẠCH VÀ LỒNG NGỰC VIỆT NAM SỐ 31 - THÁNG 1/2021 
 38
Chẩn đoán dựa vào CTA, siêu âm mạch máu 
nhưng sẽ khó khăn nếu chưa có kinh nghiệm 
về bệnh. Điều trị phụ thuộc vào đặc điểm lâm 
sàng do thiếu máu, phình mạch và bất thường 
giải phẫu. 
TÀI LIỆU THAM KHẢO 
1. Ahn, S., et al., Treatment Strategy for 
Persistent Sciatic Artery and Novel Classification 
Reflecting Anatomic Status. Eur J Vasc Endovasc 
Surg, 2016. 52(3): p. 360-9. 
2. Mandell, V.S., et al., Persistent sciatic 
artery: clinical, embryologic, and angiographic 
features. AJR Am J Roentgenol, 1985. 144(2): p. 
245-9. 
3. Santaolalla, V., et al., Persistent sciatic 
artery. Ann Vasc Surg, 2010. 24(5): p. 691 e7-10. 
4. Choi, Y.K., et al., Treatment of complete 
persistent sciatic artery with distal 
thromboembolism by thromboembolectomy only. 
Korean J Thorac Cardiovasc Surg, 2012. 45(5): 
p. 342-4. 
5. van Hooft, I.M., et al., The persistent 
sciatic artery. Eur J Vasc Endovasc Surg, 2009. 
37(5): p. 585-91. 
6. Aziz, M.E., et al., Bilateral persistent 
sciatic arteries with unilateral complicating 
aneurysm. Singapore Med J, 2005. 46(8): 
p. 426-8. 
7. Brantley, S.K., E.E. Rigdon, and S. Raju, 
Persistent sciatic artery: embryology, pathology, 
and treatment. J Vasc Surg, 1993. 18(2): p. 242-8.