Tác dụng của phong thái lãnh đạo theo kiểu tiếp cận trao đổi và chuyển biến lên động lực làm việc và gắn kết nguồn nhân lực tại các Bệnh Viện công lập

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
Taïp chí Y teá Coâng coäng, 3.2017, Soá 43 15
trình phoûng vaán.
2.3. Thieát keá nghieân cöùu: Moâ taû caét ngang
2.4. Côõ maãu vaø caùch choïn maãu
2.4.1. Côõ maãu
Söû duïng coâng thöùc tính côõ maãu cho moät tyû leä ñeå 
xaùc ñònh soá hoä gia ñình coù baø meï coù con döôùi 5 tuoåi: 
Vôùi Z = 1,96 (öùng vôùi D = 0,05), p = 0,37 [3], H = 0,14 
tính ñöôïc N = 334. Döï phoøng khoaûng 20% ñoái töôïng töø 
choái traû lôøi, cuoái cuøng côõ maãu laø 409 hoä gia ñình coù con 
döôùi 5 tuoåi.
2.4.2. Caùch choïn maãu: 
Choïn maãu nhieàu giai ñoaïn
Giai ñoaïn 1: moãi mieàn choïn ngaãu nhieân 1 tænh: 
Hoøa Bình-mieàn Baéc, Haø Tónh – Mieàn Trung vaø Kieân 
Giang- Mieàm Nam; 
Giai ñoaïn 2: moãi tænh choïn ngaãu nhieân 3 xaõ bao 
goàm xaõ noâng thoân, thaønh thò (thò traán/phöôøng) vaø khoù 
khaên (mieàn nuùi/haûi ñaûo): toång 9 xaõ; 
Giai ñoaïn 3: moãi xaõ choïn 46 hoä gia ñình coù 
con döôùi 5 tuoåi, choïn ngaãu nhieân hoä gia ñình ñaàu 
tieâu, sau ñoù löïa choïn caùc hoä gia ñình tieáp theo, theo 
phöông phaùp laø “coång lieàn coång”.
2.5. Phöông phaùp, kyõ thuaät thu thaäp soá lieäu
Boä coâng cuï: Phieáu phoûng vaán ñöôïc xaây döïng vaø 
chænh söûa sau khi coù thöû nghieäm taïi Thaïch Thaát, Haø Noäi.
Phöông phaùp thu thaäp soá lieäu: Ñieàu tra vieân 
phoûng vaán tröïc tieáp caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi.
Sai soá vaø khoáng cheá sai soá: Sai soá do ngöôøi cung 
caáp thoâng tin boû soùt hoaëc coá tình sai thöïc teá, ñeå haïn 
cheá sai soá, ñieàu tra vieân ñöôïc taäp huaán kyõ, coù kinh 
nghieäm trong giao tieáp. Sau khi keát thuùc phoûng vaán, 
ñieàu tra vieân kieåm tra laïi phieáu ngay ñeå khoâng boû 
soùt thoâng tin. Giaùm saùt vieân kieåm tra phieáu khi keát 
thuùc ñeå kòp thôøi phaùt hieän sai soá vaø boå sung kòp thôøi.
2.6. Xöû lyù vaø phaân tích soá lieäu: Soá lieäu ñònh löôïng 
sau khi thu thaäp ñöôïc kieåm tra, laøm saïch, maõ hoaù vaø 
nhaäp baèng phaàn meàm Epidata 3.1, xöû lyù thoáng keâ 
baèng phaàn meàm Stata 11, thoáng keâ moâ taû vôùi tyû leä 
%, thoáng keâ suy luaän vôùi kieåm ñònh F2. 
2.7. Ñaïo ñöùc nghieân cöùu: Nghieân cöùu ñöôïc 
tieán haønh döôùi söï chaáp thuaän cuûa chính quyeàn ñòa 
phöông, laõnh ñaïo cô quan y teá treân ñòa baøn nghieân 
cöùu vaø ñoái töôïng nghieân cöùu. Thoâng tin ñöôïc hoaøn 
toaøn baûo maät vaø keát quaû chæ ñöôïc söû duïng cho muïc 
ñích nghieân cöùu.
3. Keát quaû
3.1. Kieán thöùc cuûa baø meï veà caùch cho treû aên/
buù ñuùng khi bò tieâu chaûy 
Hình 1. Kieán thöùc cuûa baø meï veà caùch cho treû aên/
buù ñuùng khi bò tieâu chaûy phaân theo ñòa dö 
(n=409)
Nhaän xeùt: Gaàn 80% baø meï coù kieán thöùc ñuùng veà 
caùch cho treû aên/buù khi bò tieâu chaûy, tyû leä baø meï ôû 
mieàn nuùi coù kieán thöùc ñuùng veà caùch cho treû buù/aên khi 
bò tieâu chaûy chieám tyû leä cao nhaát vôùi 83,9%, sau ñoù 
ñeán mieàn nuùi vaø thaáp nhaát laø ôû noâng thoân vôùi 74,3%. 
Baûng 1. Lyù do khoâng cho treû aên buù bình thöôøng khi bò 
tieâu chaûy (n=409)
Noäi dung
Thaønh 
thò
Noâng 
thoân
Mieàn nuùi Toång
p
n % n % n % n %
Ngöôøi khaùc khuyeân 1 0,7 6 4,3 0 0 6 1,7
0,006Sôï treû beänh naëng 
theâm
5 3,6 17 12,1 11 8,5 33 8,1
Nhaän xeùt: Veà lyù do khoâng cho treû aên buù bình 
thöôøng khi bò tieâu chaûy, gaàn 10% ngöôøi ñöôïc phoûng 
vaán cho raèng treû bò naëng theâm neáu tieáp tuïc cho aên/buù 
bình thöôøng, trong ñoù, ngöôøi daân ôû noâng thoân chieám 
tyû leä cao nhaát vôùi 12,1%, gaáp gaàn 4 laàn so vôùi thaønh 
thò. Coù 1,7% ngöôøi khoâng cho treû aên/buù bình thöôøng 
do ngöôøi khaùc khuyeân. Söï khaùc bieät naøy coù yù nghóa 
2
2
1
2
1p P
N x
px
Z D H§ ·¨ ¸© ¹
 
3Tạp chí Y tế Công cộng, Số 53 tháng 9/2020
Tác dụng của phong thái lãnh đạo theo kiểu tiếp cận
trao đổi và chuyển biến lên động lực làm việc và gắn kết 
nguồn nhân lực tại các Bệnh Viện công lập
Phan Cảnh Pháp¹, Huỳnh Chí Dũng², Mai Ngọc Khương³
Tóm tắt:
Đặt vấn đề: Có rất nhiều yếu tố, nhiều phong cách lãnh đạo tác động đến động lực làm việc và sự 
gắn kết của nhân viên. Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố thuộc phong cách lãnh đạo theo 
kiểu tiếp cận trao đổi và chuyển biến có tác động, mức độ và chiều hướng tác động của nó đến 
động lực làm việc và sự gắn kết của nhân viên y tế tại các bệnh viện công để đưa ra hàm ý quản trị.
Phương pháp: Nghiên cứu định lượng, mô tả cắt ngang; xử lý số liệu bằng phần mềm Smart PLS 
3.0 với số lượng mẫu là 938 nhân viên y tế tại 5 bệnh viện công trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. 
Thực hiện Bootstrapping không tham số 2.000 lần lặp lại để kiểm định thang đo, mô hình cấu trúc 
và các giả thuyết. 
Kết quả: Yếu tố Thưởng theo thành tích (0.170) và Kích thích trí tuệ (0.179) tác động tích cực đến 
Động lực làm việc, 2 yếu tố tác động tiêu cực đến Động lực làm việc là Phong cách lãnh đạo tự do 
(-0.308) và Ảnh hưở g lý tưởng hành vi (-0.150). Chỉ có yếu tố Thưởng theo thành tích (0.184) là 
có tác động tích cực lên Sự gắn kết của nhân viên y tế tại các bệnh viện công lập. Nghiên cứu cũng 
cho thấy có tác động tích cực với mức độ khá mạnh của Động lực lên Sự gắn kết (0.400). Thưởng 
theo thành tích là yếu tố có tác động tích cực đến cả Động lực làm việc và Sự gắn kết, Phong cách 
lãnh đạo tự do tác động tiêu cực đến Động lực là việc với mức độ mạnh nhất.
Khuyến nghị: Người lãnh đạo cần ưu tiên quan tâm việc Thưởng theo thành tích trong hoạt động 
lãnh đạo. Phong cách lãnh đạo tự do và Ảnh hưởng lý tưởng hành vi có tác động tiêu cực đến động 
lực làm việc người lãnh đạo nên tránh sử dụng các hành vi này. 
Từ khóa: lãnh đạo trao đổi, lãnh đạo chuyển hóa, động lực làm việc, sự gắn kết trong công việc
Transactional and tranforma io al leadership affects 
medical taff’s work motivation nd job engagement at 
public hospit ls
Phan Cảnh Pháp¹, Huỳnh Chí Dũng², Mai Ngọc Khương³
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
14 Taïp chí Y teá Coâng coäng, 3.2017, Soá 43
1. Ñaët vaán ñeà
Tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån hoâ haáp caáp ôû treû em 
laø hai beänh coù tyû leä maéc vaø töû vong cao nhaát ôû nhöõng 
nöôùc ñang phaùt trieån. ÔÛ nöôùc ta, 80% töû vong do tieâu 
chaûy xaûy ra ôû treû em döôùi 2 tuoåi, bình quaân 1 treû döôùi 
5 tuoåi moãi naêm maéc töø 0,8-2,2 ñôït tieâu chaûy, öôùc 
tính haøng naêm coù 1100 tröôøng hôïp töû vong [6], [5]. 
Veà NKHH, trung bình moãi naêm moät ñöùa treû maéc 4-9 
laàn, tyû leä töû vong do NKHH chieám 1/3 (30-35%) so 
vôùi töû vong chung [1], [4]. Tyû leä maéc vaø töû vong cuûa 
hai beänh naøy raát cao nhöng hoaøn toaøn coù theå haïn cheá 
baèng caùch chuû ñoäng phoøng traùnh taùc nhaân gaây beänh 
vaø xöû lí kòp thôøi khi bò beänh. Ñeå phoøng choáng beänh, 
ngöôøi daân noùi chung vaø ngöôøi chaêm soùc treû noùi rieâng 
phaûi coù kieán thöùc ñaày ñuû veà phoøng beänh vaø caùch xöû 
lyù khi treû bò maéc beänh ñeå giaûm tyû leä maéc vaø töû vong. 
Chính vì lyù do ñoù, chuùng toâi thöïc hieän nghieân cöùu: 
“Kieán thöùc cuûa caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi veà 
phoøng choáng tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån hoâ haáp caáp 
tính ôû treû em taïi moät soá vuøng/mieàn Vieät Nam”, vôùi 
muïc tieâu moâ taû kieán thöùc cuûa caùc baø meï coù con döôùi 
5 tuoåi veà phoøng choáng tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån 
hoâ haáp ôû treû em taïi moät soá vuøng/mieàn Vieät Nam 
naêm 2014. Töø ñoù coù theå ñöa ra moät soá khuyeán nghò 
phuø hôïp vaøo coâng taùc truyeàn thoâng phoøng choáng 
caùc beänh nhieãm khuaån cho treû em trong giai ñoaïn 
hieän nay.
2. Phöông phaùp nghieân cöùu
2.1. Ñòa ñieåm vaø thôøi gian nghieân cöùu
Nghieân cöùu ñöôïc thöïc hieän vaøo naêm 2014 taïi 3 
tænh: Hoøa Bình, Haø Tónh vaø Kieân Giang, ñaïi dieän cho 
3 mieàn Baéc, Trung, Nam cuûa Vieät Nam.
2.2. Ñoái töôïng nghieân cöùu
Caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi.
Tieâu chuaån löïa choïn: Laø caùc baø meï coù con döôùi 
5 tuoåi, coù tinh thaàn minh maãn, töï nguyeän, hôïp taùc traû 
lôøi phoûng vaán.
Tieâu chuaån loaïi tröø: Tinh thaàn khoâng minh maãn 
hoaëc khoâng coù maët taïi hoä gia ñình trong thôøi gian 
nghieân cöùu hoaëc khoâng töï nguyeän, hôïp taùc trong quaù 
mothers being able to detect some severe signs of diarrhea and ARI was low. Only 6.6% of mothers 
recognized wrinkled skin signs (14.4 % in urban and 2.1% in rural region, respectively); 11 % of 
mothers recognized signs of dyspnea (25.9 % in urban and 1.5% in mountainous region). Mothers’ 
knowledge about prevention of diarrhea and ARI in urban was better than that of mothers in rural and 
mountain regions.
Keywords: Diarrhea, acute respiratory infections, knowledge, under 5-year-old child.
Taùc giaû:
1. Vieän ñaøo taïo Y hoïc döï phoøng vaø Y teá coâng coäng, tröôøng Ñaïi hoïc Y Haø Noäi
Email: [email protected]
2. Cuïc phoøng choáng HIV/AIDS – Boä Y teá
Email: [email protected]
3. CNYTCC4 naêm hoïc 2015-2016, Vieän ñaøo taïo Y hoïc döï phoøng vaø Y teá coâng coäng, tröôøng Ñaïi hoïc Y Haø Noäi
Email: [email protected], [email protected]
4. Boä Y teá
Email: [email protected], [email protected]
3 ạ ế ô ộ , Số 53 tháng 9/2020
Abstract: 
*Background: There are man factors, many leadership styles that influenc work motivation 
and engagement. This study aims to identify which leadership behaviors significantly affect work 
motivation and engagement, the extent and direction of their affect medical staff’s work motivation, 
and engagement at public hospitals to make governance implications.
*Methodology: This quantitative study with a sample size of 938 surveys collected from the medical 
staff of 05 public hospitals in Ho Chi Minh City. The least-squares method of PLS-SEM was used 
with Smart PLS 3.0 software, non-parametric Bootstrapping with 2,000 repetitions for evaluation 
and validation of scales and tests of hypotheses.
*Results: The research results show that contingent reward (0.170) and intellectual stimulation 
(0.179) positively affect work motivation. 02 factors significantly and negatively affect work 
motivation are laissez-faire (-0.308) and ideal behavioral influence (-0.150). In addition, the 
contingent reward positively affects the engagement of medical staff in public hospitals. The study 
also shows a strong positive effect of work motivati n on job engagement (0.400). The contingent 
rewards are factors that have a positive impact on both work motivation and engagement, 
*Recommendation: Leaders should prioritize contingent rewards in leadership activities. Laissez-
faire style and idealized behaviors hurt work motivation. Leaders should avoid using these behaviors. 
Key words: transactional leadership, transformational leadership, work motivation, job 
engagement
Tác giả:
 %Ӌnh YLӋn Thống 1hҩt
2 ĈjL TLếng nyL 1hkn Gkn, Thjnh phố +ӗ Chí 0Lnh
3 TUѭӡng ĈạL hӑc 4Xốc Tế  ĈạL hӑc 4Xố *LD, Thjnh phố +ӗ Chí 0Lnh
1. Đặt vấn đề
/mnh ÿạR gLӳ YDL tUz Uҩt TXDn tUӑng ÿốL YӟL Nết 
TXҧ thӵc hLӋn nhLӋP Yө cӫD PӛL tә chӭc, Oj 
Pột tURng nhӳng \ếX tố cy nhLӅX ҧnh hѭӣng 
ÿến ÿộng Oӵc OjP YLӋc Yj Vӵ gҳn Nết cӫD nhkn
YLrn´TUrn thế gLӟL ÿm cy Uҩt nhLӅX nghLrn cӭX YӅ 
hjnh YL Omnh ÿạR, tURng ÿy nhLӅX tác gLҧ nghLrn 
cӭX YӅ hjnh YL Omnh ÿạR thHR NLӇX tLếp cұn tUDR 
ÿәL Yj chX\Ӈn ELến ÿốL YӟL ÿộng Oӵc OjP YLӋc Yj 
Vӵ gҳn Nế cӫD nhkn YLrn  +Lrn nD\, ӣ nѭӟc tD,
tunh tUạng gLҧP ÿộng Oӵc OjP YLӋc, gLҧP Vӵ gҳn 
Nết cӫD nhkn YLrn \ tế Gүn ÿến tunh tUạng chҧ\ 
PáX chҩt [ P tӯ EӋn YLӋn công VDng EӋnh YLӋn 
tѭ ÿDng Oj Pột Yҩn ÿӅ nyng /mnh ÿạR các EӋnh 
YLrn công ÿDng Uҩt tUăn tUӣ ÿӇ tuP NLếP các gLҧL 
pháp nhҩt Oj các phѭѫng thӭc Omnh ÿạR, TXҧn Oê 
ÿӇ gLҧL TX\ết Yҩn ÿӅ nyL tUrn TX\ nhLrn, ch~ng 
tôL chѭD tuP thҩ\ nghLrn cӭX njR YӅ Pҧng ÿӅ tjL 
nj\ tURng Oƭnh Yӵc \ tế ÿѭӧc công Eố
'R ÿy, YLӋc thӵc hLӋn nghLrn cӭX nj\ Oj Uҩt cҫn
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
Taïp chí Y teá Coâng coäng, 3.2017, Soá 43 15
trình phoûng vaán.
2.3. Thieát keá nghieân cöùu: Moâ taû caét ngang
2.4. Côõ maãu vaø caùch choïn maãu
2.4.1. Côõ maãu
Söû duïng coâng thöùc tính côõ maãu cho moät tyû leä ñeå 
xaùc ñònh soá hoä gia ñình coù baø meï coù con döôùi 5 tuoåi: 
Vôùi Z = 1,96 (öùng vôùi D = 0,05), p = 0,37 [3], H = 0,14 
tính ñöôïc N = 334. Döï phoøng khoaûng 20% ñoái töôïng töø 
choái traû lôøi, cuoái cuøng côõ maãu laø 409 hoä gia ñình coù con 
döôùi 5 tuoåi.
2.4.2. Caùch choïn maãu: 
Choïn maãu nhieàu giai ñoaïn
Giai ñoaïn 1: moãi mieàn choïn ngaãu nhieân 1 tænh: 
Hoøa Bình-mieàn Baéc, Haø Tónh – Mieàn Trung vaø Kieân 
Giang- Mieàm Nam; 
Giai ñoaïn 2: moãi tænh choïn ngaãu nhieân 3 xaõ bao 
goàm xaõ noâng thoân, thaønh thò (thò traán/phöôøng) vaø khoù 
khaên (mieàn nuùi/haûi ñaûo): toång 9 xaõ; 
Giai ñoaïn 3: moãi xaõ choïn 46 hoä gia ñình coù 
con döôùi 5 tuoåi, choïn ngaãu nhieân hoä gia ñình ñaàu 
tieâu, sau ñoù löïa choïn caùc hoä gia ñình tieáp theo, theo 
phöông phaùp laø “coång lieàn coång”.
2.5. Phöông phaùp, kyõ thuaät thu thaäp soá lieäu
Boä coâng cuï: Phieáu phoûng vaán ñöôïc xaây döïng vaø 
chænh söûa sau khi coù thöû nghieäm taïi Thaïch Thaát, Haø Noäi.
Phöông phaùp thu thaäp soá lieäu: Ñieàu tra vieân 
phoûng vaán tröïc tieáp caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi.
Sai soá vaø khoáng cheá sai soá: Sai soá do ngöôøi cung 
caáp thoâng tin boû soùt hoaëc coá tình sai thöïc teá, ñeå haïn 
cheá sai soá, ñieàu tra vieân ñöôïc taäp huaán kyõ, coù kinh 
nghieäm trong giao tieáp. Sau khi keát thuùc phoûng vaán, 
ñieàu tra vieân kieåm tra laïi phieáu ngay ñeå khoâng boû 
soùt thoâng tin. Giaùm saùt vieân kieåm tra phieáu khi keát 
thuùc ñeå kòp thôøi phaùt hieän sai soá vaø boå sung kòp thôøi.
2.6. Xöû lyù vaø phaân tích soá lieäu: Soá lieäu ñònh löôïng 
sau khi thu thaäp ñöôïc kieåm tra, laøm saïch, maõ hoaù vaø 
nhaäp baèng phaàn meàm Epidata 3.1, xöû lyù thoáng keâ 
baèng phaàn meàm Stata 11, thoáng keâ moâ taû vôùi tyû leä 
%, thoáng keâ suy luaän vôùi kieåm ñònh F2. 
2.7. Ñaïo ñöùc nghieân cöùu: Nghieân cöùu ñöôïc 
tieán haønh döôùi söï chaáp thuaän cuûa chính quyeàn ñòa 
phöông, laõnh ñaïo cô quan y teá treân ñòa baøn nghieân 
cöùu vaø ñoái töôïng nghieân cöùu. Thoâng tin ñöôïc hoaøn 
toaøn baûo maät vaø keát quaû chæ ñöôïc söû duïng cho muïc 
ñích nghieân cöùu.
3. Keát quaû
3.1. Kieán thöùc cuûa baø meï veà caùch cho treû aên/
buù ñuùng khi bò tieâu chaûy 
Hình 1. Kieán thöùc cuûa baø meï veà caùch cho treû aên/
buù ñuùng khi bò tieâu chaûy phaân theo ñòa dö 
(n=409)
Nhaän xeùt: Gaàn 80% baø meï coù kieán thöùc ñuùng veà 
caùch cho treû aên/buù khi bò tieâu chaûy, tyû leä baø meï ôû 
mieàn nuùi coù kieán thöùc ñuùng veà caùch cho treû buù/aên khi 
bò tieâu chaûy chieám tyû leä cao nhaát vôùi 83,9%, sau ñoù 
ñeán mieàn nuùi vaø thaáp nhaát laø ôû noâng thoân vôùi 74,3%. 
Baûng 1. Lyù do khoâng cho treû aên buù bình thöôøng khi bò 
tieâu chaûy (n=409)
Noäi dung
Thaønh 
thò
Noâng 
thoân
Mieàn nuùi Toång
p
n % n % n % n %
Ngöôøi khaùc khuyeân 1 0,7 6 4,3 0 0 6 1,7
0,006Sôï treû beänh naëng 
theâm
5 3,6 17 12,1 11 8,5 33 8,1
Nhaän xeùt: Veà lyù do khoâng cho treû aên buù bình 
thöôøng khi bò tieâu chaûy, gaàn 10% ngöôøi ñöôïc phoûng 
vaán cho  ... hoøng choáng beänh, 
ngöôøi daân noùi chung vaø ngöôøi chaêm soùc treû noùi rieâng 
phaûi coù kieán thöùc ñaày ñuû veà phoøng beänh vaø caùch xöû 
lyù khi treû bò maéc beänh ñeå giaûm tyû leä maéc vaø töû vong. 
Chính vì lyù do ñoù, chuùng toâi thöïc hieän nghieân cöùu: 
“Kieán thöùc cuûa caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi veà 
phoøng choáng tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån hoâ haáp caáp 
tính ôû treû em taïi moät soá vuøng/mieàn Vieät Nam”, vôùi 
muïc tieâu moâ taû kieán thöùc cuûa caùc baø meï coù con döôùi 
5 tuoåi veà phoøng choáng tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån 
hoâ haáp ôû treû em taïi moät soá vuøng/mieàn Vieät Nam 
naêm 2014. Töø ñoù coù theå ñöa ra moät soá khuyeán nghò 
phuø hôïp vaøo coâng taùc truyeàn thoâng phoøng choáng 
caùc beänh nhieãm khuaån cho treû em trong giai ñoaïn 
hieän nay.
2. Phöông phaùp nghieân cöùu
2.1. Ñòa ñieåm vaø thôøi gian nghieân cöùu
Nghieân cöùu ñöôïc thöïc hieän vaøo naêm 2014 taïi 3 
tænh: Hoøa Bình, Haø Tónh vaø Kieân Giang, ñaïi dieän cho 
3 mieàn Baéc, Trung, Nam cuûa Vieät Nam.
2.2. Ñoái töôïng nghieân cöùu
Caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi.
Tieâu chuaån löïa choïn: Laø caùc baø meï coù con döôùi 
5 tuoåi, coù tinh thaàn minh maãn, töï nguyeän, hôïp taùc traû 
lôøi phoûng vaán.
Tieâu chuaån loaïi tröø: Tinh thaàn khoâng minh maãn 
hoaëc khoâng coù maët taïi hoä gia ñình trong thôøi gian 
nghieân cöùu hoaëc khoâng töï nguyeän, hôïp taùc trong quaù 
mothers being able to detect some severe signs of diarrhea and ARI was low. Only 6.6% of mothers 
recognized wrinkled skin signs (14.4 % in urban and 2.1% in rural region, respectively); 11 % of 
mothers recognized signs of dyspnea (25.9 % in urban and 1.5% in mountainous region). Mothers’ 
knowledge about prevention of diarrhea and ARI in urban was better than that of mothers in rural and 
mountain regions.
Keywords: Diarrhea, acute respiratory infections, knowledge, under 5-year-old child.
Taùc giaû:
1. Vieän ñaøo taïo Y hoïc döï phoøng vaø Y teá coâng coäng, tröôøng Ñaïi hoïc Y Haø Noäi
Email: [email protected]
2. Cuïc phoøng choáng HIV/AIDS – Boä Y teá
Email: [email protected]
3. CNYTCC4 naêm hoïc 2015-2016, Vieän ñaøo taïo Y hoïc döï phoøng vaø Y teá coâng coäng, tröôøng Ñaïi hoïc Y Haø Noäi
Email: [email protected], [email protected]
4. Boä Y teá
Email: [email protected], [email protected]
 ạ ế ô ộ , Số 53 tháng 9/2020
+2E
4Xҧn Oê Eҵng ngRạL OӋ chӫ ÿộng tác 
ÿộn ÿến Vӵ gҳn Nết
+ 005 030 %ác Eӓ
+3D
4Xҧn Oê Eҵng ngRạL OӋ thө ÿộng tác 
ÿộng ÿến ÿộng Oӵc OjP YLӋc 
 0055 030 %ác Eӓ
+3E
4Xҧn Oê Eҵng ngRạL OӋ thө ÿộ g tác 
ÿộng ÿến Vӵ gҳn Nết
 003 0099 %ác Eӓ
+D
3hRng cách Omnh ÿạR tӵ GR tác ÿộng 
ÿến ÿộng Oӵc OjP YLӋc
 030 0000 Chҩp nhұn
+E
3hRng cách Omnh ÿạR tӵ GR tác ÿộng 
ÿến Vӵ gҳn Nết
 00 03 %ác Eӓ
+5D
Ҧnh hѭӣng Oê tѭӣng thXộc tính cӫD Omnh 
ÿạR tác ÿộng ÿến ÿộng Oӵc OjP YLӋc
+ 00 05 %ác Eӓ
+5E
Ҧnh hѭӣng Oê tѭӣng thXộc tính cӫD 
Omnh ÿạR tác ÿộng ÿến Vӵ gҳn Nết
+ 00 0339 %ác Eӓ
+D
Ҧnh hѭӣng Oê tѭӣng hjnh YL cӫD Omnh 
ÿạR tác ÿộng ÿến ÿộng Oӵc OjP YLӋc 
+ 050 0009 Chҩp nhұn
+E
Ҧnh hѭӣng Oê tѭӣng hjnh YL cӫD Omnh 
ÿạR tác ÿộng ÿến Vӵ gҳn Nết
+ 003 05 %ác Eӓ
+D
4XDn tkP cá nhkn tác ÿộng ÿến ÿộng 
Oӵc OjP YLӋc 
+ 00 02 %ác Eӓ
+E
4XDn tkP cá nhkn tác ÿộng ÿến Vӵ gҳn 
Nết
+ 000 093 %ác Eӓ
+D
TUX\Ӆn cҧP hӭng tác ÿộng ÿến ÿộng 
Oӵc OjP YLӋc 
+ 002 00 %ác Eӓ
+E
TUX\Ӆn cҧP hӭng tác ÿộng ÿến Vӵ gҳn 
Nết
+ 000 02 %ác Eӓ
+9D
.ích thích tUí tXӋ tác ÿộng ÿến ÿộng 
Oӵc OjP YLӋc 
+ 09 000 Chҩp nhұn
+9E
.ích thích tUí tXӋ tác ÿộng ÿến Vӵ gҳn 
Nết
+ 00 03 %ác Eӓ
+0
Ĉộng Oӵc OjP YLӋc tác ÿộng ÿến Vӵ gҳn 
Nết
+ 000 0000 Chҩp nhұn
4. Bàn luận
TURng nghLrn cӭX chR thҩ\ \ếX tố Thѭӣng 
thHR thjnh tích cy tác ÿộng tích cӵc ӣ Pӭc cy 
ê nghƭD thống Nr ÿốL YӟL cҧ Ĉộng Oӵc OjP YLӋc
Yj Sӵ gҳn Nết cӫD nhkn YLrn, .ích thích tUí tXӋ 
cy tác ÿộng tích cӵc ÿốL YӟL Ĉộng Oӵc OjP YLӋc 
ÿLӅX nj\ ph hӧp YӟL nghLrn cӭX  TX\ nhLrn, 
nghLrn cӭX chӍ UD Nết TXҧ \ếX tố Ҧnh hѭӣng Oê 
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
Taïp chí Y teá Coâng coäng, 3.2017, Soá 43 15
trình phoûng vaán.
2.3. Thieát keá nghieân cöùu: Moâ taû caét ngang
2.4. Côõ maãu vaø caùch choïn maãu
2.4.1. Côõ maãu
Söû duïng coâng thöùc tính côõ maãu cho moät tyû leä ñeå 
xaùc ñònh soá hoä gia ñình coù baø meï coù con döôùi 5 tuoåi: 
Vôùi Z = 1,96 (öùng vôùi D = 0,05), p = 0,37 [3], H = 0,14 
tính ñöôïc N = 334. Döï phoøng khoaûng 20% ñoái töôïng töø 
choái traû lôøi, cuoái cuøng côõ maãu laø 409 hoä gia ñình coù con 
döôùi 5 tuoåi.
2.4.2. Caùch choïn maãu: 
Choïn maãu nhieàu giai ñoaïn
Giai ñoaïn 1: moãi mieàn choïn ngaãu nhieân 1 tænh: 
Hoøa Bình-mieàn Baéc, Haø Tónh – Mieàn Trung vaø Kieân 
Giang- Mieàm Nam; 
Giai ñoaïn 2: moãi tænh choïn ngaãu nhieân 3 xaõ bao 
goàm xaõ noâng thoân, thaønh thò (thò traán/phöôøng) vaø khoù 
khaên (mieàn nuùi/haûi ñaûo): toång 9 xaõ; 
Giai ñoaïn 3: moãi xaõ choïn 46 hoä gia ñình coù 
con döôùi 5 tuoåi, choïn ngaãu nhieân hoä gia ñình ñaàu 
tieâu, sau ñoù löïa choïn caùc hoä gia ñình tieáp theo, theo 
phöông phaùp laø “coång lieàn coång”.
2.5. Phöông phaùp, kyõ thuaät thu thaäp soá lieäu
Boä coâng cuï: Phieáu phoûng vaán ñöôïc xaây döïng vaø 
chænh söûa sau khi coù thöû nghieäm taïi Thaïch Thaát, Haø Noäi.
Phöông phaùp thu thaäp soá lieäu: Ñieàu tra vieân 
phoûng vaán tröïc tieáp caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi.
Sai soá vaø khoáng cheá sai soá: Sai soá do ngöôøi cung 
caáp thoâng tin boû soùt hoaëc coá tình sai thöïc teá, ñeå haïn 
cheá sai soá, ñieàu tra vieân ñöôïc taäp huaán kyõ, coù kinh 
nghieäm trong giao tieáp. Sau khi keát thuùc phoûng vaán, 
ñieàu tra vieân kieåm tra laïi phieáu ngay ñeå khoâng boû 
soùt thoâng tin. Giaùm saùt vieân kieåm tra phieáu khi keát 
thuùc ñeå kòp thôøi phaùt hieän sai soá vaø boå sung kòp thôøi.
2.6. Xöû lyù vaø phaân tích soá lieäu: Soá lieäu ñònh löôïng 
sau khi thu thaäp ñöôïc kieåm tra, laøm saïch, maõ hoaù vaø 
nhaäp baèng phaàn meàm Epidata 3.1, xöû lyù thoáng keâ 
baèng phaàn meàm Stata 11, thoáng keâ moâ taû vôùi tyû leä 
%, thoáng keâ suy luaän vôùi kieåm ñònh F2. 
2.7. Ñaïo ñöùc nghieân cöùu: Nghieân cöùu ñöôïc 
tieán haønh döôùi söï chaáp thuaän cuûa chính quyeàn ñòa 
phöông, laõnh ñaïo cô quan y teá treân ñòa baøn nghieân 
cöùu vaø ñoái töôïng nghieân cöùu. Thoâng tin ñöôïc hoaøn 
toaøn baûo maät vaø keát quaû chæ ñöôïc söû duïng cho muïc 
ñích nghieân cöùu.
3. Keát quaû
3.1. Kieán thöùc cuûa baø meï veà caùch cho treû aên/
buù ñuùng khi bò tieâu chaûy 
Hình 1. Kieán thöùc cuûa baø meï veà caùch cho treû aên/
buù ñuùng khi bò tieâu chaûy phaân theo ñòa dö 
(n=409)
Nhaän xeùt: Gaàn 80% baø meï coù kieán thöùc ñuùng veà 
caùch cho treû aên/buù khi bò tieâu chaûy, tyû leä baø meï ôû 
mieàn nuùi coù kieán thöùc ñuùng veà caùch cho treû buù/aên khi 
bò tieâu chaûy chieám tyû leä cao nhaát vôùi 83,9%, sau ñoù 
ñeán mieàn nuùi vaø thaáp nhaát laø ôû noâng thoân vôùi 74,3%. 
Baûng 1. Lyù do khoâng cho treû aên buù bình thöôøng khi bò 
tieâu chaûy (n=409)
Noäi dung
Thaønh 
thò
Noâng 
thoân
Mieàn nuùi Toång
p
n % n % n % n %
Ngöôøi khaùc khuyeân 1 0,7 6 4,3 0 0 6 1,7
0,006Sôï treû beänh naëng 
theâm
5 3,6 17 12,1 11 8,5 33 8,1
Nhaän xeùt: Veà lyù do khoâng cho treû aên buù bình 
thöôøng khi bò tieâu chaûy, gaàn 10% ngöôøi ñöôïc phoûng 
vaán cho raèng treû bò naëng theâm neáu tieáp tuïc cho aên/buù 
bình thöôøng, trong ñoù, ngöôøi daân ôû noâng thoân chieám 
tyû leä cao nhaát vôùi 12,1%, gaáp gaàn 4 laàn so vôùi thaønh 
thò. Coù 1,7% ngöôøi khoâng cho treû aên/buù bình thöôøng 
do ngöôøi khaùc khuyeân. Söï khaùc bieät naøy coù yù nghóa 
2
2
1
2
1p P
N x
px
Z D H§ ·¨ ¸© ¹
 
Tạp chí Y tế Công cộng, Số 53 tháng 9/2020
tѭӣng hjnh YL cy tác ÿộng tLrX cӵc ÿến Ĉộng 
Oӵc OjP YLӋc ÿk\ Oj Vӵ Nhác ELӋt tUáL ngѭӧc YӟL 
nghLrn cӭX  Cy thӇ GR ÿһc ÿLӇP chính tUӏ [m 
hộL tURng thӡL ÿLӇP ch~ng tôL thX thұp Vố OLӋX 
nghLrn cӭX Oj gLDL ÿRạn Pj nhLӅX cán Eộ nhj 
nѭӟc ÿDng Eӏ phát hLӋn nhLӅX VDL phạP OjP 
gLҧP Ozng tLn ÿốL YӟL ngѭӡL Gkn Yj nhkn YLrn 
1ghLrn cӭX cNJng chR thҩ\ 3hRng cách Omnh ÿạR 
tӵ GR Nhông ph hӧp YӟL PôL tUѭӡng OjP YLӋc 
cӫD EӋnh YLӋn, ny tác ÿộng tLrX cӵc ÿến Ĉộng 
Oӵc YӟL Pӭc ÿộ Nhá Pạnh 030 EӣL Yu Vҧn 
phҭP Gӏch Yө Oj Vӭc NhӓH Yj tính Pạng cӫD cRn 
ngѭӡL nrn nếX cy VDL Vyt [ҧ\ UD phҧL ÿѭӧc gLҧL 
TX\ết ngD\ Oұp tӭc, cҫn cy nhӳng TX\ết ÿӏnh 
Nӏp thӡL VkX Vát 3hRng cách Omnh ÿạR tӵ GR chӍ 
ph hӧp ÿốL YӟL các ÿốL tѭӧng Oj chX\rn gLD 
cy tUunh ÿộ chX\rn Pôn Uҩt gLӓL, ê thӭc tUách 
nhLӋP Uҩt cDR Yj tạR ÿѭӧc Vӵ tLn tѭӣng tX\Ӌt 
ÿốL YӟL ngѭӡL Omnh ÿạR, chҷng hạn nhѭ tUѭӡng 
hӧp %ác +ӗ gLDR nhLӋP Yө chR ĈạL tѭӟng 9} 
1gX\rn *Láp tURng chLế Gӏch ĈLӋn %Lrn 3hӫ 
³Tѭӟng TXkn tạL ngRạL, tUDR chR ch~ tRjn TX\Ӆn 
TX\ết ÿӏnh UӗL EáR cáR VDX´ .ết TXҧ nghLrn cӭX 
cNJng chR thҩ\ các \ếX tố thXộc p Rng cách Omnh 
ÿạR tUDR ÿәL Yj chX\Ӈn hyD cy tác ÿộng Uҩt ít 
ÿến Sӵ gҳn Nết cӫD nhkn YLrn nhѭng Ĉộng Oӵc 
OạL cy tác ÿộng tích cӵc, Nhá Pạnh ÿến Sӵ gҳn 
Nết 000 ĈLӅX nj\ chR thҩ\ Sӵ gҳn Nết cӫD 
nhkn YLrn cy thӇ Eӏ ҧnh hѭӣng EӣL các phRng 
cách Omnh ÿạR Nhác hRһc EӣL nhLӅX \ếX tố Nhác 
ngRjL phRng cách Omnh ÿạR
5. Kết luận
.ết TXҧ nghLrn cӭX chӍ UD cy 2 \ếX tố thXộc 
phRng cách Omnh ÿạR tUDR ÿәL Yj chX\Ӈn hyD 
tác ÿộng tích cӵc ÿến Ĉộng Oӵc OjP YLӋc EDR 
gӗP Thѭӣng thHR thjnh tích 00 Yj .ích 
thích tUí tXӋ 09, 2 \ếX tố tác ÿộng tLrX cӵc 
cy ê nghƭD thống Nr ÿến Ĉộng Oӵc OjP YLӋc Oj
3hRng cách Omnh ÿạR tӵ GR 030 Yj Ҧnh 
hѭӣng Oê tѭӣng hjnh YL 050 ChӍ cy \ếX 
tố Thѭӣng thHR thjnh tích Oj cy tác ÿộng tích 
cӵc Yj cy ê nghƭD thống Nr ÿốL YӟL Sӵ gҳn Nết 
cӫD nhkn YLrn \ tế tạL các EӋnh YLӋn công Oұp 
1ghLrn cӭX chR Nết TXҧ Vӵ tác ÿộng tích cӵ
YӟL Pӭc ÿộ Nhá Pạnh cӫD Ĉộng Oӵc ÿốL YӟL Sӵ 
gҳn Nết 000 Thѭӣng thHR thjnh tích Oj \ếX 
tố cy tác ÿộng tích cӵc ÿến cҧ Ĉộng Oӵc OjP YLӋc 
Yj Sӵ gҳn Nết, GR ÿy ngѭӡL Omnh ÿạR cҫn ѭX tLrn 
TXDn tkP Yҩn ÿӅ nj\ tURng hRạt ÿộng Omnh ÿạR 
3hRng cách Omnh ÿạR tӵ GR Nhông ph hӧp YӟL 
PôL tUѭӡng OjP YLӋc ӣ các EӋnh YLӋn công, ngѭӡL 
Omnh ÿạR Nhông nrn Vӱ Gөng phRng cách nj\ 
| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |
14 Taïp chí Y teá Coâng coäng, 3.2017, Soá 43
1. Ñaët vaán ñeà
Tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån hoâ haáp caáp ôû treû em 
laø hai beänh coù tyû leä maéc vaø töû vong cao nhaát ôû nhöõng 
nöôùc ñang phaùt trieån. ÔÛ nöôùc ta, 80% töû vong do tieâu 
chaûy xaûy ra ôû treû em döôùi 2 tuoåi, bình quaân 1 treû döôùi 
5 tuoåi moãi naêm maéc töø 0,8-2,2 ñôït tieâu chaûy, öôùc 
tính haøng naêm coù 1100 tröôøng hôïp töû vong [6], [5]. 
Veà NKHH, trung bình moãi naêm moät ñöùa treû maéc 4-9 
laàn, tyû leä töû vong do NKHH chieám 1/3 (30-35%) so 
vôùi töû vong chung [1], [4]. Tyû leä maéc vaø töû vong cuûa 
hai beänh naøy raát cao nhöng hoaøn toaøn coù theå haïn cheá 
baèng caùch chuû ñoäng phoøng traùnh taùc nhaân gaây beänh 
vaø xöû lí kòp thôøi khi bò beänh. Ñeå phoøng choáng beänh, 
ngöôøi daân noùi chung vaø ngöôøi chaêm soùc treû noùi rieâng 
phaûi coù kieán thöùc ñaày ñuû veà phoøng beänh vaø caùch xöû 
lyù khi treû bò maéc beänh ñeå giaûm tyû leä maéc vaø töû vong. 
Chính vì lyù do ñoù, chuùng toâi thöïc hieän nghieân cöùu: 
“Kieán thöùc cuûa caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi veà 
phoøng choáng tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån hoâ haáp caáp 
tính ôû treû em taïi moät soá vuøng/mieàn Vieät Nam”, vôùi 
muïc tieâu moâ taû kieán thöùc cuûa caùc baø meï coù con döôùi 
5 tuoåi veà phoøng choáng tieâu chaûy vaø nhieãm khuaån 
hoâ haáp ôû treû em taïi moät soá vuøng/mieàn Vieät Nam 
naêm 2014. Töø ñoù coù theå ñöa ra moät soá khuyeán nghò 
phuø hôïp vaøo coâng taùc truyeàn thoâng phoøng choáng 
caùc beänh nhieãm khuaån cho treû em trong giai ñoaïn 
hieän nay.
2. Phöông phaùp nghieân cöùu
2.1. Ñòa ñieåm vaø thôøi gian nghieân cöùu
Nghieân cöùu ñöôïc thöïc hieän vaøo naêm 2014 taïi 3 
tænh: Hoøa Bình, Haø Tónh vaø Kieân Giang, ñaïi dieän cho 
3 mieàn Baéc, Trung, Nam cuûa Vieät Nam.
2.2. Ñoái töôïng nghieân cöùu
Caùc baø meï coù con döôùi 5 tuoåi.
Tieâu chuaån löïa choïn: Laø caùc baø meï coù con döôùi 
5 tuoåi, coù tinh thaàn minh maãn, töï nguyeän, hôïp taùc traû 
lôøi phoûng vaán.
Tieâu chuaån loaïi tröø: Tinh thaàn khoâng minh maãn 
hoaëc khoâng coù maët taïi hoä gia ñình trong thôøi gian 
nghieân cöùu hoaëc khoâng töï nguyeän, hôïp taùc trong quaù 
mothers being able to detect some severe signs of diarrhea and ARI was low. Only 6.6% of mothers 
recognized wrinkled skin signs (14.4 % in urban and 2.1% in rural region, respectively); 11 % of 
mothers recognized signs of dyspnea (25.9 % in urban and 1.5% in mountainous region). Mothers’ 
knowledge about prevention of diarrhea and ARI in urban was better than that of mothers in rural and 
mountain regions.
Keywords: Diarrhea, acute respiratory infections, knowledge, under 5-year-old child.
Taùc giaû:
1. Vieän ñaøo taïo Y hoïc döï phoøng vaø Y teá coâng coäng, tröôøng Ñaïi hoïc Y Haø Noäi
Email: [email protected]
2. Cuïc phoøng choáng HIV/AIDS – Boä Y teá
Email: [email protected]
3. CNYTCC4 naêm hoïc 2015-2016, Vieän ñaøo taïo Y hoïc döï phoøng vaø Y teá coâng coäng, tröôøng Ñaïi hoïc Y Haø Noäi
Email: [email protected], [email protected]
4. Boä Y teá
Email: [email protected], [email protected]
 ạ ế ô ộ , Số 53 tháng 9/2020
Tài liệu tham khảo
 -DngVLULZDttDnD T ThH UHODtLRnVhLp EHtZHHn 
tUDnVIRUPDtLRnDO DnG tUDnVDctLRnDO OHDGHUVhLp 
HPpOR\HH pHUcHptLRnV RI RUgDnL]DtLRnDO 
pHUIRUPDncH DnG ZRUN HngDgHPHnt J Int Acad 
Case Stud 2092530 http//VHDUch
pURTXHVtcRP/GRcYLHZ/23292259/
2 'Xng 1T3 ;k\ Gӵng thDng ÿR ÿộng Oӵc OjP 
YLӋc cӫD nhkn YLrn NhốL Yăn phzng ӣ Thjnh 
phố Cҫn Thѫ Tạp chí khoa học - Trường Đại 
học Cần Thơ 20222E55
3 3RUtHU /:, 0RZGD\ 5T, StHHUV 50 ThH 
PHDVXUHPHnt RI RUgDnL]DtLRnDO cRPPLtPHnt J 
Vocat Behav 992222
 %DVV, 5LggLR Transformational Leadership. 
3V\chRORg\ pUHVV 200
5 %DVV, $YROLR Full Range Leadership 
Development: Manual for the Multifactor 
Leadership Questionnaire 0LnG *DUGHn 99
 0DVL 5-, CRRNH 5$ (൵HctV RI 
TUDnVIRUPDtLRnDO /HDGHUVhLp Rn SXERUGLnDtH
0RtLYDtLRn, (PpRZHULng 1RUPV, DnG 
2UgDnL]DtLRnDO 3URGXctLYLt\ Int J Organ Anal. 
2000 GRL00/HE02909
 %XVtDVDU S	, 1XgURhR .8= ThH 
5HODtLRnVhLp EHtZHHn 0RtLYDtLRn, (ngDgHPHnt 
DnG 3HUIRUPDncH RI (PpOR\HH 2092ctREHU 
GRL0299/LcHtHp2099
 =DLnXGGLn =%, =DLODnL S, *RYLnGDn ., 
,UDnPDnHVh 0, $PUDn $ 'HtHUPLnD tV
DnG RXtcRPH RI D COHDn 'HYHORpPHnt 
0HchDnLVP Ln 0DOD\VLD J Clean Prod. 
2020DUch999 GRL00/M
McOHpUR200
9 +DLU -U -), SDUVtHGt 0, +RpNLnV /, 
.XppHOZLHVHU 9* 3DUtLDO OHDVt VTXDUHV 
VtUXctXUDO HTXDtLRn PRGHOLng 3/SS(0 Eur 
Bus Rev 20
0 +DLU -), $nGHUVRn 5(, %DELn %-, %ODcN :C 
0XOtLYDULDtH GDtD DnDO\VLV $ gOREDO pHUVpHctLYH 
9RO  200