Nội soi lồng ngực điều trị phẫu thuật u trung thất tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

PHẪU THUẬT TIM MẠCH VÀ LỒNG NGỰC VIỆT NAM SỐ 3 - THÁNG 6/2013 
 48
NỘI SOI LỒNG NGỰC ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT U TRUNG THẤT 
TẠI BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG QUÂN ĐỘI 108 
TS. Trần Trọng Kiểm* 
TÓM TẮT 
Mở đầu: Nội soi lồng ngực điều trị phẫu thuật u 
trung thất ngày nay đã được áp dụng rộng rãi vì có 
nhiều ưu điểm hơn so với phương pháp phẫu thuật 
truyền thống. 
Mục tiêu: Đánh giá kết quả nội soi lồng ngực 
điều trị phẫu thuật u trung thất. 
Phương pháp nghiên cứu: Hồi cứu, tiến cứu mô 
tả bệnh chứng các trường hợp u trung thất được phẫu 
thuật nội soi tại Bệnh viện 108 từ 1/2011 đến 6/2012 
Kết quả: 36 bệnh nhân (20nam –16 nữ) được 
chẩn đoán u trung thất được phẫu thuật nội soi cắt u 
tại Bệnh viện 108. Tuổi trung bình là 45,67 ± 1,88 
(16-59 tuổi). Kích thước u 4,22 ± 0,24cm ( lớn nhất 
8cm, nhỏ nhất 2cm). Vị trí u: trung thất trước: 
17(47,2%), trung thất giữa :10 (27,8%), trung thất 
sau: 9 (25,0%). Thời gian phẫu thuật trung bình: 
81,11 ± 4,38 phút (40 - 120 phút). Số ngày nằm điều 
trị trung bình 7,00 ngày. Không có tai biến, biến 
chứng trong và sau mổ. 
Kết luận: Nội soi lồng ngực điều trị phẫu thuật u 
trung thất là một phương pháp an toàn, có tính thẩm 
mỹ cao, thời gian hậu phẫu ngắn, giảm biến chứng 
nhiễm khuẩn giúp bệnh nhân phục hồi nhanh hơn, trở 
lại với công việc sớm hơn so với mổ mở. 
ABSTRACT 
THORACOSCOPY IN THE SURGICAL 
MANAGEMENT OF MEDIASTINAL TUMOR IN 
108 MILYTARY CENTRAL HOSPITAL 
TS. Trần Trọng Kiểm* 
Introduction: Nowadays, thoracoscopy in the 
surgical management of mediastinal tumor is adopted 
widely because of many advantages compared to 
traditional method . 
Objectives: Evaluate result of thoracoscopy in the 
surgical management of mediastinal tumor. 
Methods: Retrospective, prospective and 
descriptive study for all patients, who had mediastinal 
tumor and were operated with thoracoscopy in 108 
hospital from 1/2011to 6/2012. 
Results: 36 patients (20male-16female) who 
diagnosed medias tumor and were operated with 
thoracoscopy in 108 hospital. The mean age:45,67±1,88 
y.o (16-59 y.o). Tumor size: 4,22±0,24cm (maximum 
8cm, minimum 2cm). Tumor position: anterior 
mediastinum 17(47,2%), middle mediastinum 
10(27,8%), posterior mediastinum 9(25,0%). Operating 
time: 81,11±4,38min (40-120 min). Postoperating time: 
7,00 days. There aren’t complications. 
Conclusions: Thoracoscopy for mediastinal tumor 
resection is the safe and aesthetic procedure, what 
can be reduced postoperating time, infection, 
therefore, patients can be recovered and come back to 
work rapidly. 
ĐẶT VẤN ĐỀ 
Trung thất là một khoang chật hẹp của lồng ngực 
nhưng lại chứa nhiều cơ quan quan trọng như tim, 
mạch máu lớn, khí quản, thực quản vì vậy các khối 
u trung thất dù lành tính hay ác tính đều có thể gây ra 
những rối loạn trầm trọng cho cơ thể. 
Trước kia, điều trị ngoại khoa u trung thất rất nặng 
nề vì phải mở ngực và đôi khi phải bổ xương ức. 
Ngày nay, với sự phát triển của y học, nội soi lồng 
* Bệnh viện trung ương Quân đội 108 
Người chịu trách nhiệm khoa học: TS Trần Trọng Kiểm 
 Email: [email protected] 
Ngày nhận bài: 08/06/2013 
Ngày Cho Phép Đăng: 13/6/2013 
Phản Biện Khoa học: GS.TS. Đặng Ngọc Hùng 
 GS.TS.Bùi Đức Phú 
NỘI SOI LỒNG NGỰC ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT U TRUNG THẤT TẠI BỆNH VIỆN TW QUÂN ĐỘI 108 
 49
ngực đã trở thành một phương tiện có nhiều ưu điểm 
trong chẩn đoán, điều trị các bệnh lý thuộc trung thất 
[3] [4] [7]. 
Khoa phẫu thuật lồng ngực - bệnh viện trung ương 
quân đội 108 đã ứng dụng phẫu thuật nội soi lồng 
ngực để điều trị một số u trung thất đạt kết quả tốt 
ĐỐI TƯỢNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 
Đối tượng nghiên cứu 
Gồm 36 bệnh nhân có u trung thất được phẫu 
thuật nội soi lồng ngực tại Bệnh viện 108 từ tháng 
1/2011 đến 6/2012. 
Phương pháp nghiên cứu 
Tiêu chuẩn lựa chọn: các trường hợp có u trung 
thất được chẩn dựa trên các tiêu chuẩn sau: 
- Có hình ảnh u trung thất X quang hoặc CT 
scanner lồng ngực. 
- Trên CT scanner chưa có dấu hiệu xâm lấn các 
cơ quan quan trọng khác trong lồng ngực (tim, thực 
quản, khí quản) 
Tiêu chuẩn loại trừ: 
- Có các chống chỉ định tuyệt đối phẫu thuật: bệnh 
lý nội khoa nặng. 
- Không thông khí chọn lọc được một bên phổi 
(đối bên tổn thương). 
- Dày dính khoang màng phổi bên lựa chọn can thiệp. 
Chuẩn bị bệnh nhân 
Các bệnh nhân vào viện được hoàn thành các xét 
nghiệm chẩn đoán và xét nghiệm đánh giá toàn trạng. 
Giải thích về bệnh lý và phương pháp điều trị. 
Qui trình phẫu thuật 
- Phương pháp vô cảm: mê nội khí quản 2 nòng. 
- Tư thế bệnh nhân: 
U trung thất trước, giữa: bệnh nhân nằm nghiêng 
về phía đối diện 450. 
U trung thất sau: bệnh nhân nằm nghiêng về phía 
đối diện 900. 
- Vị trí đặt và số Trocar sử dụng: thường sử dụng 
3 trocar, một số ít trường hợp sử dụng 4 trocar. 
Trocar camera thường đặt ở khoang gian sườn 
4,5,6 đường nách giữa. 
Hai (hoặc ba) trocar dụng cụ đặt dưới hướng dẫn 
của camera ở các vị trí thuận lợi cho kỹ thuật (thường 
đặt ở đường nách trước, đường giữa đòn) 
Tùy theo vị trí u mà tiếp cận trung thất qua đường 
bên phải hoặc bên trái. 
Dụng cụ nội soi của hãng Karl-Storz. 
- Kỹ thuật mổ: 
Kỹ thuật bóc tách, cắt bỏ khối u trung thất giống 
như mổ mở. 
 Khối u sau khi cắt bỏ được lấy ra qua lỗ trocar 
dụng cụ (có thể mở ngực tối thiểu để lấy khối u). 
Kiểm tra cầm máu, đặt dẫn lưu dịch khoang 
màng phổi bên can thiệp qua lỗ trocar camera bằng 
sonde silicon 32Fr. Kiểm tra phổi nở trước khi 
đóng ngực. 
Bệnh phẩm được làm giải phẫu bệnh lý. 
Theo dõi hậu phẫu 
Chụp X-quang và siêu âm khoang màng phổi 
kiểm tra sau 24 giờ. Rút dẫn lưu khi đủ điều kiện. 
Thu thập kết quả 
Chụp X-quang và siêu âm kiểm tra trước ra viện. 
KẾT QUẢ 
Đặc điểm chung 
Tuổi và giới: 
Bảng 1: Tuổi và giới 
Đặc điểm Số lượng Tỷ lệ % 
Nam 20 55,6 
Nữ 16 44,4 
Tổng 36 100 
Tuổi trung bình 45,67±1,88 tuổi 
- Tuổi trung bình: 45,67±1,88 tuổi (16-59 tuổi). 
Đặc điểm tổn thương 
- Vị trí tổn thương 
PHẪU THUẬT TIM MẠCH VÀ LỒNG NGỰC VIỆT NAM SỐ 3 - THÁNG 6/2013 
 50
Bảng 2: Vị trí tổn thương 
Vị trí Số lượng Tỷ lệ % 
Trung thất trước 17 47,2 
Trung thất giữa 10 27,8 
Trung thất sau 09 25,0 
Tổng 36 100 
- Kích thước: 4,22 ± 0,24cm (lớn nhất 8cm, nhỏ 
nhất 2cm) 
- Bản chất tổn thương 
Bảng 3: Bản chất tổn thương 
Bản chất Số lượng Tỷ lệ % 
Hạch lao 02 5,6 
Nang thanh dịch 03 8,3 
U lympho 02 5,6 
Sarcoidose 05 13,9 
U tuyến ức 15 41,7 
U thần kinh 09 24,9 
Tổng 36 100 
Kết quả phẫu thuật 
Thời gian phẫu thuật: 81,11±4,38 phút (40-120 phút) 
Kỹ thuật: 
Bảng 4: Các yếu tố kỹ thuật 
Kỹ thuật Số lượng Tỷ lệ % 
Nghiêng 45 27 74,3 Tư thế 
Nghiêng 90 09 25,7 
Bên phải 20 55,6 Đường vào 
Bên trái 16 44,4 
3 trocar 34 94,4 Số trocar 
sử dụng 4 trocar 02 5,6 
Biến chứng trong và sau mổ 
Không có biến chứng trong và sau mổ. 
Thời gian rút dẫn lưu 
Các dẫn lưu được rút sau 1 - 3 ngày. Trung bình là 
2 ngày. 
Thời gian nằm viện 
Thời gian nằm viện trung bình từ sau khi can thiệp 
là 7,00 ngày (5 – 11 ngày). 
BÀN LUẬN 
Về đặc điểm chung: u trung thất có thể gặp ở mọi 
lứa tuổi và nhiều hình thái tổn thương khác nhau. U 
tuyến ức chiếm đa số (15 trường hợp chiếm 41,7%), u 
thần kinh đứng hàng thứ hai với 24,9%, các u khác 
như sarcoidose, nang thanh dịch chiếm tỷ lệ thấp ( 
khoảng từ 5-15%). Tỷ lệ này tương đồng với các 
nghiên cứu của Bradley, Decamp và cộng sự [2][3]. 
Về chỉ định phẫu thuật 
Theo quan điểm của một số tác giả: phẫu thuật nội 
soi lồng ngực có thể áp dụng cho u trung thất lành tính 
hoặc ác tính giai đoạn sớm với kích thước dưới 8 cm, 
tuy nhiên cũng có tác giả đã thông báo những trường 
hợp nội soi u trung thất với kích thước khối u lớn nhất 
10cm [5][7]. 
Trong nghiên cứu này, chúng tôi gặp phần lớn u 
trung thất lành tính, chỉ có 2 trường hợp ác tính đều 
là u lympho. U trung thất trước hay gặp nhất 
(47,2%). Kích thước u lớn nhất là 8cm. Với các 
trường hợp được nghiên cứu chúng tôi thấy kích 
thước u không ảnh hưởng đến kỹ thuật, các khó khăn 
trong phẫu thuật thường gặp do u dính vào các cơ 
quan xung quanh, phổi xẹp không hoàn toàn trong 
quá trình phẫu thuật 
 Như vậy, có thể chỉ định ứng dụng nội soi lồng 
ngực trong can thiệp các u trung thất lành tính và ác 
tính với kích thước khối u < 8 cm, chưa xâm lấn vào 
các cơ quan xung quanh. 
NỘI SOI LỒNG NGỰC ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT U TRUNG THẤT TẠI BỆNH VIỆN TW QUÂN ĐỘI 108 
 51
Về kỹ thuật 
+ Phương pháp vô cảm: Chúng tôi sử dụng gây 
mê nội khí quản 2 nòng cho tất cả các trường hợp 
được nghiên cứu. Việc thông khí chọn lọc một bên 
phổi sẽ giúp cho phổi bên cần can thiệp xẹp lại tạo 
phẫu trường rộng rãi thuận lợi cho tiến hành kỹ thuật. 
Đây cũng là một yếu tố quan trọng giúp hạn chế các 
biến chứng trong mổ [1]. 
 + Tư thế bệnh nhân: Chúng tôi sử dụng 2 tư thế 
nghiêng 450 và nghiêng 900 tùy thuộc vào vị trí của 
khối u ở trung thất trước, giữa hay sau. Có rất nhiều 
quan điểm về tư thế phẫu thuật. Mai Văn Viện cho 
rằng tư thế ngửa- nghiêng 300 và sấp – nghiêng 300 là 
hai tư thế thuận lợi nhất để tiến hành kỹ thuật và kiểm 
soát biến chứng. Văn Tần, Yim. A thường sử dụng tư 
thế nghiêng 900 [5] [7] [8]. 
 + Số trocar và đường vào trung thất: Chưa có tài 
liệu chính thống nào quy định về số trocar và đường 
vào trung thất trong phẫu thuật nội soi u trung thất. 
Tuy nhiên, đa số các tác giả đều nhận thấy thông 
thường chỉ cần 3 trocar là đủ, đường vào trung thất 
phụ thuộc vào vị trí của khối u lệch về bên nào sẽ vào 
qua đường bên đó để tiếp xúc tổn thương trực tiếp hơn 
[4][5][6]. Kết quả của chúng tôi phù hợp với nhận xét 
chung đó: 94,4% (34/36) trường hợp sử dụng 3 
trocars, 5,6% (2/36) trường hợp sử dụng 4 trocar – 
đây là 2 trường hợp phổi bên can thiệp không xẹp 
hoàn toàn gây cản trở quá trính phẫu thuật, chúng tôi 
phải đặt thêm 1 trocar để đưa dụng cụ vào đè, vén 
phổi bổ xung, không liên quan đến yếu tố tổn 
thương.Việc lựa chọn đường vào qua khoang màng 
phổi phải hay trái phụ thuộc vị trí của khối u. Mặc dù 
chúng tôi sử dụng đường vào bên phải nhiều hơn bên 
trái (55,6% so với 44,4%) nhưng sự khác biệt này 
không có ý nghĩa thống kê. 
Kết quả điều trị 
+ Thời gian phẫu thuật trung bình 81,11±4,38 
phút, dẫn lưu thường được rút sau mổ 2 ngày khi đã 
được chụp X quang và siêu âm khoang màng phổi 
kiểm tra, bệnh nhân ra viện sau 7,00 ngày. Kết quả 
của chúng tôi đưa ra tương đương với kết quả trong 
nghiên cứu của Mai Văn Viện, Văn Tần [5][8]. 
So với mổ mở, phẫu thuật nội soi làm giảm rõ rệt 
thời gian hậu phẫu và thời gian nằm viện. Đối với mổ 
mở, việc mở ngực, banh xương sườn hoặc bổ xương 
ức trong quá trình phẫu thuật gây ảnh hường rất lớn 
đến sự hồi phục của bệnh nhân. Sau mổ bệnh nhân 
thường đau nhiều làm hạn chế cử động thở kết hợp vết 
mổ lớn, nguy cơ đọng dịch, nhiễm khuẩn vết mổ cao 
làm kéo dài thời gian hậu phẫu và thời gian nằm viện 
(thường hơn 10 ngày). 
+ Tai biến, biến chứng: Chúng tôi không gặp tai 
biến, biến chứng trong và sau mổ. Có lẽ là do số bệnh 
nhân nghiên cứu còn ít, các trường hợp nặng, khó 
chưa nhiều. Trong một số nghiên cứu khác, tác giả 
thường gặp các tai biến, biến chứng như chảy máu 
trong mổ, suy hô hấp [5][6]. 
KẾT LUẬN 
Qua 36 trường hợp u trung thất được phẫu thuật nội 
soi lồng ngực tại Bệnh viện Trung ương quân đội 108 
từ 1/2011 đến 6/2012 chúng tôi nhận thấy: Phẫu thuật 
nội soi điều trị u trung thất là phẫu thuật an toàn, có 
tính thẩm mỹ cao, thời gian hậu phẫu ngắn, giảm biến 
chứng nhiễm khuẩn giúp bệnh nhân phục hồi nhanh 
hơn, trở lại với công việc sớm hơn so với mổ mở. 
TÀI LIỆU THAM KHẢO 
1. Ali Mahtabifard, Robert J. McKenna Jr. (2009), 
“Video-Assisted Thoracic Surgery for Wedge 
Resection, Lobectomy, and Pneumonectomy”, 
General Thoracic Surgery, 7th Edition, Lippincott 
Williams & Wilkins, USA, pp. 527. 
2. Bradley S.P (1996), "Mediastinal mass", Manual 
of Clinical Problems in Pulmonary Medicine 4 th 
Ed. Ed. by R.A. Bordow and K.M. Moser, A Little, 
Brown & Co.USA, pp. 482-486. 
PHẪU THUẬT TIM MẠCH VÀ LỒNG NGỰC VIỆT NAM SỐ 3 - THÁNG 6/2013 
 52
3. Decamp M.M; Swanson S.J; Sugarbaker D.J 
(1996), "Mediastinum", Glenn's Thor. and 
Cardiovasc. Surg. 6th, Appleton and Lange, USA, 
pp. 643-664. 
4. Alberto de Hoyos (2009), “Video-Assisted 
Thoracic Surgery for Diseases Within the 
Mediastinum”, General Thoracic Surgery, 7th 
Edition, Lippincott Williams & Wilkins, USA, pp. 
2158-2173. 
5. Mai Văn Viện (2010), “Ứng dụng phẫu thuật nội 
soi lồng ngực điều trị u trung thất tại Bệnh viện 
103”, Y học thành phố Hồ Chí Minh, 14(3), tr. 
529-535 
6. Nguyễn Hoài Nam (2003), “Những cải tiến kỹ 
thuật trong phẫu thuật nội soi lồng ngực”, Ngoại 
khoa, 6, tr. 12- 23 
7. Văn Tần, Hoàng Danh Tấn, Trần Công Quyền, 
Hồ Nam, Hồ Huỳnh Long, Nguyễn Ngọc Bình 
(2010), “ Phẫu thuật bướu trung thất qua nội soi 
lồng ngực”, Y học thành phố Hồ Chí Minh, 14(4), 
tr. 552-558. 
8. Yim APC (1996), “VATs resection of anterior 
mediastinal masses”, Int J Surg, 81, pp. 350.1996