Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên năm 2017

SỐ 3 (44) - Tháng 05-06/2018
Website: yhoccongdong.vn82
JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2018
TÓM TẮT:
Đặt vấn đề: Để góp phần vào công tác quản lý và 
điều trị bệnh nhân THA, chúng tôi tiến hành đánh giá 
kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng ở 
bệnh nhân đang điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế 
huyện Ân Thi.
Mục tiêu: Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành 
dự phòng biến chứng ở bệnh nhân THA đang điều trị 
ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng 
Yên năm 2017.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên 
cứu mô tả cắt ngang tiến hành trên 276 bệnh nhân THA 
đang điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, 
tỉnh Hưng Yên, chưa bị biến chứng của THA, tinh thần 
bình thường.
Kết quả và kết luận: Tỷ lệ bệnh nhân THA điều trị 
ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng 
Yên có kiến thức, thái độ, thực hành đạt về dự phòng 
biến chứng trong bệnh THA lần lượt là 56,2%, 42,8% và 
29,3%. Kiến thức, thái độ, thực hành ở bệnh nhân THA 
điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh 
Hưng Yên nhìn chung còn thấp.
Từ khóa: Kiến thức - thái độ - thực hành, bệnh nhân 
tăng huyết áp, dự phòng biến chứng, Ân Thi.
SUMMARY:
KNOWLEDGE, ATTITUDE, PRACTICE 
FOR THE PREVENTIVE OF COMPLICATIONS 
IN OUTPATIENTS WITH HYPERTENSION 
WERE TREATED AT AN THI DISTRICT HELTH 
CENTRER IN HUNG YEN PROVINCE IN 2017
Introduction: To contribute to the management 
and treatment of hypertensive patients, we conducted an 
assessment of KAP for the prevention of complications 
in patients were treated at An Thi District Health Center. 
Objective: To evaluate KAP for the prevention of 
complications in outpatients with hypertension were 
treated at An Thi District Health Center in Hung Yen 
province in 2017. 
Subjects and method: A cross-sectional descriptive 
study was conducted on 276 hypertensive outpatients 
without complications were treated at An Thi District 
Health Center, Hung Yen province.
Results and conclusion: The proportion of 
outpatients with hypertension treated at An Thi District 
Health Center in Hung Yen province with KAP for 
the prevention of complications of hypertension was 
56.2%, 42.8% and 29.3% respectively. In general, KAP 
for the prevention of complications of hypertension in 
outpatients at An Thi District Health Center in Hung Yen 
province was stil low. 
Key words: Knowledge - attitude - practice, 
hypertension patients, prevention of complications, An Thi.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tăng huyết áp là một bệnh mạn tính phổ biến nhất 
trên thế giới gây ra khoảng 4,5% gánh nặng bệnh tật 
chung toàn cầu [5] và là bệnh thường gặp ở các nước phát 
triển cũng như các nước đang phát triển [1],[3].
Các biến chứng của THA cũng rất đa dạng gây 
ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn bộ các cơ quan, nội 
tạng đặc biệt là tim, não, thận, phổi, mắt, mạch ngoại 
vi. Tăng huyết áp là nguyên nhân chính dẫn đến các 
bệnh tim mạch, đột quỵ [2]. Theo ước tính của WHO, 
các biến chứng trong bệnh THA liên quan tới 9,4 triệu 
ca tử vong mỗi năm, THA gây nên 45% ca tử vong do 
ĐÁNH GIÁ KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH DỰ PHÒNG 
BIẾN CHỨNG Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP ĐIỀU TRỊ 
NGOẠI TRÚ TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN ÂN THI, TỈNH 
HƯNG YÊN NĂM 2017
Phạm Hương Lan1, Trịnh Văn Hùng2
Ngày nhận bài: 28/12/2017 Ngày phản biện: 01/02/2018 Ngày duyệt đăng: 30/02/2018
1. Trung tâm Y tế dự phòng Hưng Yên, 
2. Trường Đại học Y- Dược Thái Nguyên SĐT: 0915209940
SỐ 3 (44) - Tháng 05-06/2018
Website: yhoccongdong.vn 83
 V
I N
 S
C K
H E C NG 
NG
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
các bệnh tim mạch và ít nhất 51% số ca tử vong do 
đột quỵ [4].
Để góp phần vào công tác quản lý và điều trị bệnh 
nhân THA, chúng tôi thực hiện nghiên cứu về kiến thức, 
thái độ, thực hành dự phòng biến chứng ở bệnh nhân 
đang điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi. 
Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá kiến thức, thái độ, thực 
hành dự phòng biến chứng ở bệnh nhân THA đang điều 
trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng 
Yên năm 2017.
II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân THA đang 
điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh 
Hưng Yên, chưa có biến chứng của bệnh THA, tinh thần 
bình thường.
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu: Nghiên cứu 
được thực hiện từ 3/2017 – 10/2017 tại Trung tâm Y tế 
huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên.
2.3. Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
Cỡ mẫu: Áp dụng cỡ mẫu điều tra cho nghiên cứu 
mô tả cắt ngang:
Trong đó: n: cỡ mẫu tối thiểu cho nghiên cứu, p = 
0,6: Tỷ lệ thực hành đạt của người bị THA về phòng biến 
chứng theo các nghiên cứu trước. d: Độ chính xác tương 
đối, chọn d= 0,06.
Z1 – α / 2 =1,96 với α = 0,05 tương ứng với độ tin cậy là 
95%. Cỡ mẫu nghiên cứu theo tính toán là: 256. Cỡ mẫu 
nghiên cứu thực tế là 276.
Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu: Chọn tất cả 
các bệnh nhân đến khám tại phòng khám bệnh THA của 
TTYT huyện Ân Thi có đủ tiêu chuẩn lựa chọn vào nghiên 
cứu cho đến khi đủ cỡ mẫu.
2.4. Phương pháp thu thập số liệu: Phỏng vấn trực 
tiếp bệnh nhân theo bộ câu hỏi đã thiết kế sẵn.
2.5 Phương pháp xử lý số liệu: Nhập liệu bằng phần 
mềm Epidata 3.1. Xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 
20.0 và sử dụng các thuật toán thống kê ứng dụng trong 
y sinh học. 
III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Kiến thức dự phòng biến chứng trong bệnh 
THA của ĐTNC
2
2
2/1
..
d
qpZn α−=
Bảng 1. Kiến thức về thời gian đo huyết áp của đối tượng nghiên cứu
Biến số Lựa chọn Số lượng Tỷ lệ (%)
Cách theo dõi
tăng huyết áp
Hàng ngày 92 33,3
Hàng tuần 46 16,7
Hàng tháng 138 50,3
Đánh giá kiến thức về cách
theo dõi THA
Đạt 139 540,7
Không đạt 138 50
Tổng 276 100
Nhận xét: Có 50,3 % ĐTNC cho rằng cần đo HA 
hàng tháng, 16,7% ĐTNC cho rằng cần đo HA hàng tuần, 
33,3% ĐTNC cho rằng cần đo HA hàng ngày. Đánh giá 
kiến thức của ĐTNC về cách theo dõi tăng huyết áp dự 
phòng biến chứng trong bệnh THA: có 50,3% ĐTNC có 
kiến thức đạt và 40,7% ĐTNC có kiến thức không đạt.
SỐ 3 (44) - Tháng 05-06/2018
Website: yhoccongdong.vn84
JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2018
Nhận xét: Có 93,1% ĐTNC có kiến thức đạt về 
nguyên tắc điều trị THA là phải dùng thuốc kết hợp 
thay đổi lối sống, còn lại 6,9% ĐTNC có kiến thức 
không đạt về nguyên tắc điều trị THA. Có 96,4% 
ĐTNC có kiến thức đạt về nguyên tắc dùng thuốc hạ 
áp là dùng lâu dài, liên tục theo chỉ định của bác sĩ 
và 3,6% ĐTNC có kiến thức không đạt về nguyên tắc 
dùng thuốc hạ áp THA.
Nhận xét: Có 53,3% ĐTNC có kiến thức đạt về chỉ số THA, còn lại 46,7% ĐTNC có kiến thức không đạt về chỉ 
số THA.
Bảng 2. Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về nguyên tắc điều trị và nguyên tắc dùng thuốc
Biến số Lựa chọn Số lượng Tỷ lệ (%)
Nguyên tắc điều trị THA
Chỉ cần dùng thuốc 10 3,6
Dùng thuốc kết hợp thay đổi lối sống 252 93,1
Không biết 14 5,1
Tổng 267 100
Nguyên tắc dùng 
thuốc hạ áp
Lâu dài, liên tục 266 96,4
Chỉ dùng khi thấy huyết áp cao 6 2,2
Không biết 4 1,4
Tổng 276 100
Bảng 3. Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về chỉ số tăng huyết áp
Biến số Phân loại Tần số Tỷ lệ (%)
Kiến thức về chỉ số THA
HATT ≥ 140 mmHg và/ hoặc HATTr ≥ 90 mmHg 147 53,3
Không đúng/ Không biết 129 46,7
Tổng 276 100
Bảng 4. Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về các yếu tố nguy cơ
Biến số Lựa chọn Tần số Tỷ lệ (%)
Các yếu tố 
nguy cơ
Tuổi cao 255 92,4
Ăn mặn 231 83,7
Uống nhiều rượu, bia 239 86,6
Béo phì 189 68,5
Ít vận động 189 68,5
Hút thuốc lá, thuốc lào 236 85,5
Gia đình có người bị THA 141 51,1
Căng thẳng, streess 210 76,1
Không biết 10 3,6
Đánh giá kiến thức 
về các YTNC 
Đạt 187 67,8
Không đạt 98 32,2
Tổng 27 100
SỐ 3 (44) - Tháng 05-06/2018
Website: yhoccongdong.vn 85
 V
I N
 S
C K
H E C NG 
NG
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Bảng 5. Kiến thức của đối tượng nghiên cứu về các biến chứng trong bệnh THA
Biến số Lựa chọn Tần số Tỷ lệ (%)
Các biến chứng
của THA
Biến chứng về não 227 82,2
Biến chứng về tim 208 75,4
Biến chứng về thận 164 59,4
Biến chứng về mắt, mờ mắt 141 51,1
Biến chứng về mạch máu 102 37
Không biết 47 17
Đánh giá
kiến thức về 
biến chứng
Đạt 164 59,4
Không đạt 112 40,6
Tổng 276 100
Biểu đồ 1. Đánh giá chung kiến thức của ĐTNC về dự phòng biến chứng trong bệnh THA
Nhận xét: Có 67,8% ĐTNC có kiến thức đạt và 32,2% ĐTNC có kiến thức không đạt về các yếu tố nguy cơ.
Nhận xét: Tỷ lệ các biến chứng mà ĐTNC biết đến 
nhiều nhất lần lượt là: biến chứng não (82,2%), biến 
chứng tim (75,4%), biến chứng thận (59,4%), biến chứng 
về mắt (83,7%), biến chứng về mạch máu (37%) và có 
17% ĐTNC không biết về các biến chứng. Đánh giá kiến 
thức của ĐTNC về các biến chứng trong bệnh THA, có 
59,4% ĐTNC có kiến thức đạt và 40,6% ĐTNC có kiến 
thức không đạt.
Nhận xét: Đánh giá chung kiến thức của ĐTNC 
về dự phòng biến chứng trong bệnh THA, có 56,2% 
ĐTNC có kiến thức đạt và 43,8% ĐTNC có kiến thức 
không đạt.
3.2. Thái độ dự phòng biến chứng trong bệnh 
THA của ĐTNC
SỐ 3 (44) - Tháng 05-06/2018
Website: yhoccongdong.vn86
JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2018
Bảng 6. Thái độ của đối tượng nghiên cứu về dự phòng biến chứng
Đánh giá
thái độ dự phòng
biến chứng của ĐTNC
Phân loại Tần số Tỷ lệ (%)
Tốt (40 - 50 điểm) 118 42,8
Trung bình (30 - 39 điểm) 153 55,4
Kém (≤ 29 điểm) 5 1,8
Tổng 276 100
Bảng 7. Thực hành tuân thủ điều trị tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu
Biến số Lựa chọn Số lượng Tỷ lệ (%)
Nguyên tắc
điều trị
Chỉ dùng thuốc 40 14,5
Dùng thuốc kết hợp với thay đổi lối sống 236 85,5
Người đo 
HA 
Nhân viên y tế 248 89,9
Tự đo/người thân 28 10,1
Thời gian
theo dõi HA
Hàng ngày 29 10,5
Hàng tuần 13 4,7
Hàng tháng 234 84,8
Thời gian
 dùng thuốc 
Liên tục, lâu dài 263 95,3
Chỉ dùng những lúc HA cao 13 4,7
Quên uống thuốc 
Thỉnh thoảng 182 65,9
Hiếm khi/không bao giờ 94 34,1
Nhận xét: Có 42,8% ĐTNC có thái độ tốt về dự phòng 
biến chứng của THA, 55,5% ĐTNC có thái độ trung bình 
và 1,8% ĐTNC có thái độ kém về dự phòng biến chứng 
trong bệnh THA.
3.3. Thực hành dự phòng biến chứng trong bệnh 
THA của ĐTNC
Nhận xét: Có 85,5% ĐTNC thực hiện đúng nguyên 
tắc điều trị là dùng thuốc với thay đổi lối sống và 14,5% 
ĐTNC chỉ dùng thuốc, không có ĐTNC nào chỉ thực 
hành là thay đổi lối sống. Có 89,9% ĐTNC thường đo 
huyết áp bởi nhân viên y tế và 10,1% ĐTNC thường tự 
đo hoặc nhờ người thân đo. Phần lớn ĐTNC đo huyết 
áp hàng tháng (84,8%), có 4,7% ĐTNC đo hàng tuần 
và 10,5% ĐTNC đo hàng ngày. Đa số ĐTNC thực hành 
dùng thuốc hạ áp liên tục, lâu dài theo hướng dẫn của 
CBYT (95,3%), chỉ có 4,7% ĐTNC chỉ dùng những lúc 
huyết áp cao. Có 65,9% ĐTNC thỉnh thoảng quên uống 
thuốc và 34,1% ĐTNC hiếm khi hoặc không bao giờ 
quên uống thuốc, không có ĐTNC nào thường xuyên 
quên uống thuốc.
SỐ 3 (44) - Tháng 05-06/2018
Website: yhoccongdong.vn 87
 V
I N
 S
C K
H E C NG 
NG
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Bảng 8. Thực hành lối sống tích cực dự phòng biến chứng của đối tượng nghiên cứu
Biểu đồ 2. Đánh giá chung thực hành của ĐTNC về dự phòng biến chứng trong bệnh THA
Biến số Lựa chọn Số lượng Tỷ lệ (%)
Chế độ giảm ăn mặn
Đạt 147 53,3
Không đạt 129 46,7
Chế độ ăn tăng cường rau, 
hoa quả 
Đạt 114 41,3
Không đạt 162 58,7
Chế độ ăn hạn chế mỡ
động vật
Đạt 115 41,7
Không đạt 161 58,3
Không hút/bỏ thuốc lá, lào
Đạt 236 85,5
Không đạt 40 14,5
Hạn chế uống rượu, bia
Đạt 208 75,4
Không đạt 68 24,6
Thể dục, lao động ở mức 
vừa phải
Đạt 71 25,7
Không đạt 205 74,3
Kiểm tra và kiểm soát
cân nặng
Đạt 32 11,6
Không đạt 224 88,4
Kiểm tra và kiểm soát
vòng bụng
Đạt 12 4,3
Không đạt 264 95,7
Nhận xét: Có 53,3% ĐTNC thực hiện chế độ giảm ăn 
mặn; 41,3% ĐTNC ăn tăng cường rau, hoa quả tươi; 41,7% 
ĐTNC thực hiện ăn hạn chế mỡ động vật; 85,5% ĐTNC 
không hút hoặc bỏ hút thuốc lá, thuốc lào; 75,4% ĐTNC 
thực hiện hạn chế uống rượu, bia; 25,7% ĐTNC thực hiện 
thể dục, lao động ở mức vừa phải, có tới 74,3% ĐTNC chưa 
thực hiện việc thể dục, lao động hợp lý; chỉ có 11,6% ĐTNC 
kiểm cân nặng và 4,3% ĐTNC kiểm soát vòng bụng hợp lý.
SỐ 3 (44) - Tháng 05-06/2018
Website: yhoccongdong.vn88
JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2018
Nhận xét: Đánh giá chung về thực hành dự phòng 
biến chứng trong bệnh THA của ĐTNC, có 29,3% 
ĐTNC thực hành đạt và có tới 70,7% ĐTNC thực hành 
không đạt.
IV. BÀN LUẬN
Về kiến thức dự phòng biến chứng của ĐTNC cho 
thấy, có 56,2% ĐTNC có kiến thức đạt và 43,8% ĐTNC 
không có kiến thức đạt. Kết quả của chúng tôi tương đồng 
với kết quả nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa được tiến 
hành trên 170 bệnh nhân THA đang được quản lý ngoại 
trú tại Bệnh viện E Hà Nội (2012) với 51,7% ĐTNC có 
kiến thức đạt về phòng biến chứng của THA và thấp hơn 
kết quả của Trịnh Thị Hương Giang (2013) với 82,2% 
người bệnh có kiến thức đạt. Từ kết quả trên cho thấy, 
kiến thức của người bệnh về dự phòng biến chứng trong 
bệnh THA còn hạn chế, đòi hỏi ngành Y tế địa phương nói 
chung và các BCYT nói riêng cần tăng cường công tác 
truyền thông và tư vấn cho người bệnh về những vấn đề 
liên quan đến bệnh THA và phòng tránh biến chứng của 
bệnh THA nhiều hơn nữa.
Về thái độ dự phòng biến chứng trong bệnh THA 
của ĐTNC, có 42,8% ĐTNC có thái độ tốt về dự phòng 
biến chứng và 57,2% ĐTNC có thái độ chưa tốt về dự 
phòng biến chứng trong bệnh THA. Kết quả nghiên cứu 
của chúng tôi cao hơn kết với nghiên cứu của Siraj Ahmad 
và cộng sự trên 354 bệnh nhân THA tại Ấn Độ, cho thấy 
có tới 77.7% ĐTNC có thái độ chưa đạt về dự phòng biến 
chứng của bệnh tăng huyết áp. Từ kết quả trên cho thấy, 
thái độ của người bệnh về dự phòng biến chứng trong 
bệnh THA còn hạn chế, bệnh nhân chưa nhận thức đầy 
đủ về mức độ nguy hiểm của các biến chứng dẫn đến sự 
chủ quan, thờ ơ trong việc tuân thủ điều trị và thay đổi lối 
sống tích cực. Do vậy, cần phải có những chương trình 
truyền thông phù hợp, định kỳ để nâng cao thái độ của 
người bệnh THA nói riêng và của người có nguy cơ nói 
chung về bệnh THA, biến chứng của bệnh THA và cách 
phòng tránh.
Về thực hành dự phòng biến chứng của ĐTNC, trong 
nghiên cứu của chúng tôi chỉ có 29,3% ĐTNC có thực hành 
đạt. Kết quả nghiên cứu của chúng tôi tương đồng với kết 
quả nghiên cứu của Trịnh Thị Thúy Hồng với 29,4% ĐTNC 
có thực hành đạt. Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy còn 
một tỷ lệ khá cao ĐTNC vẫn chưa có thực hành về phòng 
biến chứng của THA đạt (70,7%). Đây là một mối nguy cơ 
có thể dẫn tới biến chứng ở những người bị THA, làm gia 
tăng các trường hợp tử vong hoặc tàn phế vì bệnh THA, gây 
ra gánh nặng bệnh tật cho gia đình và xã hội.
KẾT LUẬN
Tỷ lệ bệnh nhân THA tại Trung tâm Y tế huyện Ân 
Thi, tỉnh Hưng Yên có kiến thức đạt về dự phòng biến 
chứng trong bệnh THA ở mức độ trung bình (56,2%). Tỷ 
lệ bệnh nhân THA có thái độ tốt về dự phòng biến chứng 
ở mức độ thấp (42,8%). Tỷ lệ bệnh nhân có thực hành về 
dự phòng biến chứng ở mức độ rất thấp (29,3%).
1. Đào Duy An (2005). Cải thiện tình trạng nhận biết, điều trị và kiểm soát tăng huyết áp: Thách thức và vai trò 
của truyền thông giáo dục sức khỏe. Tạp chí Tim mạch học Việt Nam, 41, 65-72.
2. Nguyễn Văn Đăng (1998). Tai biến mạch máu não, Nxb Y học, Hà Nội, 20-21. 
3. Minh, H. V., Byass, P., Huong, D. L., Chuc, N. T., Wall, S. (2007). Risk Factors for Chronic Disease Among 
Rural Vietnamese Adults and the Association of These Factors With Sociodemographic Variables. Findings From the 
WHO STEPS Survey in Rural Vietnam, 2005. Prev Chronic Dis, 4(2), 1-10.
4. W., Joffres, M., et al (2003). Hypertension prevalence and blood pressure levels in 6 European countries, 
Canada and United States. JAMA, 289(18), 2363-2369.
5. WHO/ISH (2003). World Health Organization (WHO)/ International Society of Hypertension (ISH) statement 
on management of hypertension. J Hypertens, 21, 1938-1992.
TÀI LIỆU THAM KHẢO