Đánh giá kết quả điều trị vàng da tăng bilirubin tự do ở trẻ sơ sinh bằng liệu pháp ánh sáng tại khoa nhi Bệnh viện Đa khoa khu vực tỉnh An Giang năm 2016

Hội Nghị Khoa Học Công Nghệ 2016 
Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang 
 155 
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VÀNG DA TĂNG BILIRUBIN TỰ DO 
Ở TRẺ SƠ SINH BẰNG LIỆU PHÁP ÁNH SÁNG TẠI KHOA NHI 
BỆNH VIỆN ĐA KHOA KHU VỰC TỈNH AN GIANG NĂM 2016 
 BS. Hồ Thị Thanh Thủy 
 BS. Bành Đạt Thông 
 ĐDTC. Hoàng Thị Trà My 
 CN. Lê Tuyết Ngân 
*Tóm tắt : 
Vàng da do tăng Bilirubin tự do (Bilirubin gián tiếp) là một vấn đề thƣờng gặp ở trẻ 
sơ sinh.Vàng da nhân là một biến chứng rất nguy hiểm [6 ]. Bilirubin trong máu khi tăng quá 
cao có thể dẫn đến tổn thƣơng thần kinh không hồi phục. 
 Mục đích nghiên cứu: 
Đánh giá kết quả điều trị vàng da tăng Bilirubin tự do ở trẻ sơ sinh bằng liệu pháp 
ánh sáng. 
Phân tích một số yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả điều trị vàng da tăng Bilirubin tự 
do ở trẻ sơ sinh bằng liệu pháp ánh sáng. 
 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả. 
 Địa điểm: Đơn nguyên sơ sinh Bệnh viện đa khoa khu vực Tỉnh An giang. 
 Thời gian: 01/11/2015 – 30/10/2016. 
 Đối tƣợng nghiên cứu: Trẻ sơ sinh đƣợc chẩn đoán xác định là vàng da tăng bilirubin tự 
do có chỉ định điều trị chiếu đèn. 
Đối tƣợng loại trừ: 
- Trẻ vàng da do tăng Bilirubin trực tiếp. 
- Trẻ có diễn biến nặng trƣớc khi chiếu đèn hoặc do mắc bệnh kèm theo khác (Suy hô 
hấp nặng, nhiễm trùng huyết, tắc ruột bẩm sinh,) không thể thực hiện chiếu đèn. 
 Chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện. 
*Kết quả: 
1. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu 
Bảng 1. Tỷ lệ vàng da sơ sinh do tăng bilirubin tự do trên tổng số trẻ sơ sinh vào 
viện: 
 n Tỷ lệ % 
Vàng da 44 21,15% 
Tổng số trẻ 208 100% 
Nhận xét: Trong tổng số 208 bệnh nhi sơ sinh vào viện, trong đó có 44 trẻ vàng da do tăng 
Bilirubin tự do chiếm tỉ lệ (21,15%). 
Bảng 2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới tính: 
Giới tính n Tỷ lệ % 
Nam 27 61,4% 
Nữ 17 38,6% 
Tổng 44 100% 
Hội Nghị Khoa Học Công Nghệ 2016 
Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang 
 156 
Nhận xét: 27 trẻ nam trên tổng số 44 trẻ bị vàng da tăng bilirubin tự do chiếm (61,4%) nhiều 
hơn trẻ nữ 38,6% (17/44). 
Bảng 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo dân tộc 
Dân tộc n Tỷ lệ % 
Thiểu số 3 6,8% 
Kinh 41 93,2% 
Tổng 44 100% 
Nhận xét: Trẻ dân tộc Kinh bị vàng da tăng bilirubin tự do gặp nhiều hơn (93,2%), trẻ dân 
tộc thiểu số chiếm (6,8%). 
Bảng 4. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi thai 
Tuổi thai (tuần) n Tỷ lệ % 
<37 tuần 13 29,5% 
≥37 tuần 31 70,5% 
Tổng 44 100% 
Nhận xét: Vàng da gặp ở trẻ đẻ non tháng (29,5%), vàng da gặp ở trẻ đủ tháng (70,5%). 
Bảng 5. Giờ xuất hiện vàng da trung bình theo tuổi thai 
Tuổi vàng da 
Tuổi thai 
Tổng 
≥37 tuần <37 tuần 
<24 giờ 0 (0%) 1 (2,3%) 1 (2,3%) 
24 – 48 giờ 8 (18,2%) 0 (0%) 8 (18,2%) 
49 – 72 giờ 3 (6,8%) 5 (11,4%) 8 (18,2%) 
>72 giờ 20 (45,4%) 7 (15,9%) 27 (61,3%) 
Tổng 31 (70,4%) 13 (19,5%) 44 (100%) 
Nhận xét: 61,3% trẻ xuất hiện vàng da sau 72h, trong số đó có 45% trẻ đủ tháng. 
Bảng 6. Kết quả điều trị vàng da tăng Bilirubin tự do bằng liệu pháp ánh sáng 
Kết quả điều trị n Tỷ lệ % 
Khỏi 43 97,7% 
Chuyển viện để thay máu 1 2.3% 
Xin về (nặng) 0 0% 
Tổng 44 100% 
Nhận xét: Sau điều trị chiếu đèn 43/44 trẻ khỏi chiếm (97,7%), 01 trẻ chuyển viện Nhi 
Đồng I để thay máu chiếm 2,3%; không có trẻ nào tử vong hay xin về nặng. 
Bảng 7. Kết quả điều trị theo tuổi thai 
Tuần tuổi 
Kết quả điều trị Tổng 
Khỏi 
Chuyển viện để thay 
máu 
Tử vong, xin về 
Hội Nghị Khoa Học Công Nghệ 2016 
Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang 
 157 
<37 tuần 13 (100%) 0 (0%) 0 (0%) 13 (100%) 
≥37 tuần 30 (96,8%) 1 (3,2%) 0 (0%) 31 (100%) 
Tổng 43 (97,7%) 1 (2,3%) 0 (0%) 44 (100%) 
Nhận xét: Trẻ đủ tháng điều trị khỏi vàng da (96,8%). Không có trẻ tử vong hoặc xin về ở 
nhóm tuổi thai < 37 tuần (0%). 
Bảng 8. Kết quả điều trị theo tuổi xuất hiện vàng da 
Tuổi xuất hiện 
vàng da (giờ) 
Kết quả điều trị 
Tổng 
Khỏi 
Chuyển viện để 
thay máu 
Tử vong, xin về 
< 24h (n=1) 1 (2,3%) 0 (0%) 0 (0%) 1 (2,3%) 
24h - 48h (n=8) 8 (18,2%) 0 (0%) 0 (0%) 8 (18,2%) 
49h -72h (n=8) 8 (18,2%) 0 (0%) 0 (0%) 8 (18,2%) 
>72h (n=27) 26 (59%) 1 (2,3%) 0 (0%) 27 (61,3%) 
Tổng (n=44) 43 (97,7%) 1 (2,3%) 0 (0%) 44 (100%) 
Nhận xét: 97,7% trẻ vàng da đƣợc điều trị khỏi, chỉ có 1 trẻ cần chuyển viện để thay máu và 
nằm trong nhóm trẻ vàng da sau 72h. 
Bảng 9. Kết quả điều trị theo cân nặng của trẻ lúc vào viện 
Cân nặng 
Kết quả điều trị 
Tổng Khỏi Chuyển viện để 
thay máu 
Tử vong, xin về 
< 2500g 13 (29,5%) 1 (2,3%) 0 (0%) 14 (31,8%) 
≥ 2500g 30 (68,2%) 0 (0%) 0 (0%) 30 (68,2%) 
Tổng 43 (97,7%) 1 (2,3%) 0 (0%) 44 100%) 
Nhận xét: 97,7% trẻ vàng da đƣợc điều trị khỏi .Tỷ lệ trẻ có cân nặng <2500gr điều trị khỏi 
là (29,5%). Có 01 trẻ có cân nặng <2500gr chuyển viện để thay máu. Không có trẻ tử vong 
hoặc xin về. 
Bảng 10. Diễn biến nồng độ Bilirubin tự do trong máu sau chiếu đèn 
Bilirubin n B.Đ.đ. trị Sau 24h Sau 48h Sau 72h 
Gián tiếp (tự do) 44 12,6 ± 4,4 12,1 ± 4,1 9,7 ± 3,2 7,8 ± 3,2 
Nhận xét: Nồng độ Bilirubin tự do ngày càng giảm dần khi chiếu đèn LED Lullaby. Việc 
phát hiện sớm vàng da do tăng bilirubin tự do ở trẻ sơ sinh có nồng độ bilirubin máu còn ở 
mức thấp thì kết quả điều trị chiếu đèn càng hiệu quả hơn. 
Bảng 11. Số trẻ vàng da theo phân vùng cơ thể vàng da của Kramer (1969) theo vùng 
(mức độ vàng da): 
Vùng vàng da n Tỷ lệ % 
Vùng 1: Vàng Mặt 2 4,5% 
Vùng 2: vùng 1 + ½ ngƣời trên rốn 3 9,1% 
Hội Nghị Khoa Học Công Nghệ 2016 
Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang 
 158 
Vùng 3: vùng 2 + ½ ngƣời dƣới rốn 28 63,6% 
Vùng 4: vùng 3 + từ đầu gối đến cổ chân 4 9,1% 
Vùng 5: vùng 4 + bàn chân tay 6 13,6% 
Tổng 44 100% 
Nhận xét: 63,6% trẻ vàng da vùng 3: vùng 2 + ½ ngƣời dƣới rốn 
Bảng 12. Thời gian chiếu đèn trung bình theo phân vùng cơ thể vàng da của Kramer 
(1969) theo vùng (mức độ vàng da): 
Vùng vàng da 
Thời gian chiếu đèn trung 
bình (ngày) Tổng 
<10 ≥ 10 
Vùng 1: Vàng Mặt 2 (4,5%) 0 (0%) 2 (4,5%) 
Vùng 2: vùng 1 + ½ ngƣời trên rốn 4 (9,1%) 0 (0%) 4 (9,1%) 
Vùng 3: vùng 2 + ½ ngƣời dƣới rốn 24 (54,5%) 4 (9,1%) 28 (63,6%) 
Vùng 4: vùng 3 + từ đầu gối đến cổ chân 4 (9,1%) 0 (0%) 4 (9,1%) 
Vùng 5: vùng 4 + bàn chân tay 6 (13,6%) 0 (0%) 6 (13,6%) 
Tổng 40 (90,9%) 4 (9,1%) 44 (100%) 
Nhận xét: 90,9% trẻ vàng da đƣợc chiếu đèn < 10 ngày; trong 63,6% trẻ vàng da vùng 3 có 4 
trẻ có thời gian chiếu đèn ≥ 10 ngày. 
Bảng 12. Thời gian chiếu đèn trung bình(ngày) theo tuổi xuất hiện vàng da (giờ) 
Tuổi xuất hiện 
vàng da (giờ) 
Thời gian chiếu đèn trung bình (ngày) 
Tổng 
<10 ≥ 10 
< 24h 1 (2,3%) 0 (0%) 1 (2,3%) 
24h - 48h 8 (18,2%) 0 (0%) 8 (18,2%) 
49h – 72h 7 (15,9%) 1 (2,3%) 8 (18,2%) 
>72h 24 (54,5%) 3 (6,8%) 27 (61,3%) 
Tổng 40 (90,9%) 4 (9,1%) 44 (100%) 
Nhận xét: Không có sự khác biệt về số ngày chiếu đèn trung bính giữa các trẻ có tuổi xuất 
hiện vàng da có khác nhau (p=1) 
Bảng 13. Tác dụng phụ của chiếu đèn điều trị vàng da tăng Bilirubin 
Tác dụng phụ n Tỷ lệ % 
Mẩn đỏ da 1 2,2% 
Sốt 14 31,8% 
Mất nƣớc 0 0% 
Tiêu chảy 0 0% 
Hội chứng da đồng 1 2,2% 
Tổng số 16/44 36,3% 
Nhận xét: Có 16/44 trẻ bị tác dụng phụ của chiếu đèn chiếm 36,3%. Tác dụng phụ do chiếu 
đèn cao nhất là sốt ở 14 trẻ chiếm tỷ lệ 31,8% 
Hội Nghị Khoa Học Công Nghệ 2016 
Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang 
 159 
2. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả điều trị vàng da tăng Bilirubin tự do bằng liệu 
pháp ánh sáng. 
Bảng 1. Liên quan giữa vàng da tăng Bilirubin ở nhóm có nhiễm khuẩn kèm theo với 
thời gian chiếu đèn trung bình. 
Nhiễm khuẩn 
Thời gian chiếu đèn 
trung bình (ngày) Tổng 
p 
<10 ≥10 (Fisher) 
Viêm phổi 
Có 6 (66,7%) 3 (33,3%) 9 (100%) 
0,023 Không 34 
(97,1%) 
1 (2,9%) 35 (100%) 
Nhiễm trùng rốn 
Có 1 (100%) 0 (0%) 1 (100%) 
1 Không 39 
(90,7%) 
4 (9,3%) 43 (100%) 
Nhiễm trùng da 
Có 6 (100%) 0 (0%) 6 (100%) 
1 Không 34 
(89,5%) 
4 (10,5%) 38 (100%) 
Tiêu chảy 
Có 3 (100%) 0 (0%) 3 (100%) 
1 Không 37 
(90,2%) 
4 (9,8%) 41 (100%) 
Nhận xét: Tỷ lệ trẻ vàng da có viêm phổi kèm theo có thời gian chiếu đèn trung bính dài hơn 
những trẻ vàng da không có viêm phổi kèm. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với (p=0,023). 
Bảng 2. Liên quan giữa cân nặng lúc vào viện với thời gian chiếu đèn trung bình 
Cân nặng lúc 
vào viện 
Thời gian chiếu đèn trung bình (ngày) 
Tổng 
p 
<10 10-19 (Fisher) 
<2500 gram 12 (85,7%) 2 (14,3%) 14 (100%) 
0,234 
≥ 2500 gram 29 (96,7%) 1 (3,3%) 30 (100%) 
Nhận xét: Không có sự khác biệt giữa 2 nhóm trẻ có cân nặng ≥ 2500gr và < 2500gr về thời 
gian chiếu đèn (p=0,234). 
BÀN LUẬN 
 Nghiên cứu từ 01/11/2015 – 30/10/2016 tại Bệnh viện đa khoa khu vực Tinh An Giang 
cho thấy tỷ lệ vàng da tăng bilirubin tự do bệnh lý ở trẻ sơ sinh chiếm 21,15% (44/208) tổng 
số trẻ sơ sinh vào viện. Tỉ lệ này phù hợp với kết quả nghiên cứu của tác giả Khu Thị Khánh 
Dung và Trần Liên Anh[3] tại bệnh viện Nhi Trung Ƣơng năm 2005(21,26%), và tác giả 
Phạm Đỗ Ngọc Diệp tại bệnh viện Saint-Paul năm 2003(15,11%) [2], cũng nhƣ một số tác 
giả nƣớc ngoài. 
 Tỷ lệ vàng da ở trẻ nam cao hơn (27/44) chiếm 61,4% so với nữ (17/44) chiếm 38,6%, 
nghiên cứu của nhiều tác giả khác cũng cho kết quả tƣơng tự. Tuy nhiên cho đến nay chƣa 
có giải thích rõ ràng về nguyên nhân của khác biệt về sự vàng da do tăng bilirubin theo giới 
tính. 
 Tỷ lệ vàng da ở dân tộc Kinh(93,2%) cao hơn dân tộc thiểu số(6,8%). 
Hội Nghị Khoa Học Công Nghệ 2016 
Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang 
 160 
 Về phân bố vàng da theo tuổi thai kết quả của chúng tôi cho thấy có 29,5% trẻ đẻ non 
tháng vàng da bệnh lý ,và trẻ đủ tháng là 70,5%. 
 Giờ xuất hiện vàng da trung bình theo tuổi thai ở hai nhóm trẻ đẻ non và trẻ đủ tháng 
tƣơng đƣơng. 
 (61,3% ) trẻ xuất hiện vàng da sau 72 giờ, trong số đó có 45% trẻ đủ tháng. 
 Không có sự khác biệt về thời gian chiếu đèn trung bính giữa hai nhóm trẻ có cân nặng 
>=2500gr và <2500gr. 
 Có ( 90,9% ) trẻ vàng da đƣợc chiếu đèn < 10 ngày; trong 63,6% trẻ vàng da vùng 3 có 4 
trẻ có thời gian chiếu đèn ≥ 10 ngày.Có lẽ do tỉ lệ vàng da ở vùng 3 chiếm tỉ lệ nhiều nhất 
trong nhóm nghiên cứu của chúng tôi. 
 Tỷ lệ trẻ vàng da có viêm phổi kèm theo có thời gian chiếu đèn trung bính dài hơn những 
trẻ vàng da không có viêm phổi kèm. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với (p=0,023). Kết 
quả này phù hợp với nghiên cứu của tác giả Khu Thị Khánh Dung và Trần Liên Anh [3] cho 
thấy có sự liên quan rõ rệt giữa nhiễm khuẩn sơ sinh với vàng da tăng bilirubin tự do và kéo 
dài thời gian điều trị, có lẽ do tình trạng nhiễm trùng toàn thân (viêm phổi, nhiễm trùng da..) 
làm tăng giáng hóa hồng cầu, giải phóng bilirubin tự do nên thời gian điều trị kéo dài hơn. 
 Có 16/44 trẻ bị tác dụng phụ của chiếu đèn chiếm 36,3%. Tác dụng phụ do chiếu đèn cao 
nhất là triệu chứng sốt ở 14 trẻ (chiếm tỷ lệ 31,8%).Tỉ lệ này hơi cao có lẽ bệnh nhi trong 
nghiên cứu của chúng tôi có tỉ lệ trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng cao nhƣ Viêm phổi(6 trẻ), Nhiễm 
trùng da(6 trẻ), ngoài ra có một trƣờng hợp Hội chứng da đồng gặp ở 1 trẻ non tháng, vàng 
da vùng 3 và thời gian chiếu đèn kéo dài>10 ngày. 
 Kết quả điều trị vàng da tăng bilirubin tự do ở trẻ sơ sinh bằng liệu pháp ánh sáng tại 
khoa Nhi Bệnh viện ĐKKV TỉnhAn Giang là 43/44 ca khỏi bệnh chiếm tỉ lệ (97,7%) và chỉ 
có 01 trƣờng hợp chuyển viện để thay máu (2,3%). Kết quả này phù hợp với nhiều nghiên 
cứu khác, nhƣng tỉ lệ khỏi do chiếu đèn của chúng tôi có hơi cao hơn so với nghiên cứu của 
Đào Minh Tuyết tại bệnh viện Đa Khoa Trung Ƣơng Thái Nguyên năm 2009 tỉ lệ khỏi là 
(87,8%), thay máu (3,1%) [5], của tác giả Phạm Đỗ Ngọc Diệp tỷ lệ khỏi là (88,8%), thay 
máu (11,2%)[2]. 
KẾT LUẬN 
-Tỷ lệ vàng da tăng bilirubin tự do bệnh lý ở trẻ sơ sinh chiếm 21,15% tổng số trẻ sơ sinh 
vào viện. 
-Tỷ lệ vàng da ở trẻ nam cao hơn chiếm 61,4% so với nữ chiếm 38,6%, 
- Nồng độ Bilirubin tự do ngày càng giảm dần khi chiếu đèn LED Lullaby. 
-Việc phát hiện sớm vàng da do tăng bilirubin tự do ở trẻ sơ sinh, khi nồng độ bilirubin 
máu còn ở mức thấp thì kết quả điều trị chiếu đèn càng hiệu quả hơn. 
-Giờ xuất hiện vàng da trung bình theo tuổi thai ở hai nhóm trẻ đẻ non và trẻ đủ tháng 
tƣơng đƣơng. 
-( 61,3% ) trẻ xuất hiện vàng da sau 72giờ. 
-Tỷ lệ trẻ vàng da có viêm phổi kèm theo thời gian chiếu đèn trung bính dài hơn những 
trẻ vàng da không có viêm phổi kèm. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với (p=0,023). 
Hội Nghị Khoa Học Công Nghệ 2016 
Bệnh Viện Đa Khoa Khu Vực Tỉnh An Giang 
 161 
- Kết quả điều trị vàng da tăng bilirubin tự do ở trẻ sơ sinh bằng liệu pháp ánh sáng tại 
đơn nguyên sơ sinh, tỉ lệ khỏi bệnh chiếm (97,7%), giúp giảm tỉ lệ thay máu và phòng chống 
vàng da nhân hiệu quả. 
KIẾN NGHỊ 
 -Cần tổ chức tập huấn hƣớng dẫn cho các cán bộ y tế tại khoa Sản, nhà hộ sinh, trạm y 
tế và các bà mẹ về cách theo dõi, phát hiện sớm và đánh giá mức độ vàng da sơ sinh trong 
những ngày đầu sau sinh. 
 -Triển khai rộng rãi áp dụng điều trị vàng da tăng bilirubin tự do bằng liệu pháp ánh 
sáng tại tuyến y tế huyện. 
TÀI LIỆU THAM KHẢO 
1.Trần Liên Anh(2004), “Vàng da tăng bilirubin gián tiếp”, Hướng dẫn chẩn đoán điều 
tri. Bệnh trẻ em, Nxb Y học, Hà Nội. 
2. Đỗ Ngọc Diệp(2003), Đánh giá hiệu quả điều trị vàng da tăng bilirubin gián tiếp ở trẻ 
sơ sinh bằng chiếu đèn halogen tại khoa sơ Saint-Paul, Luận văn tốt nghiệp bác sỹ chuyên 
khoa II, Hà nội. 
3. Khu Thị Khánh Dung, Nguyễn Kim Nga, Trần Liên Anh, Lê Tố Nhƣ (2007), “Vàng da 
tăng bilirubin gián tiếp ở trẻ sơ sinh đặc điểm lâm sàng, xét nghiệm, một số yếu tố liên quan 
và kết quả can thiệp” Tạp chí Nhi khoa Việt Nam” Tập 15 (Số 1) Bộ Y tế, trang 32 – 40. 
4 .Huỳnh Thế Hoàng (2003), Thiết bị đèn chiếu công nghệ LED điều trị vàng da 
dành cho trẻ sơ sinh, Đề tài khoa học ứng dụng Đại Học bách khoa, Thành phố Hồ Chí 
Minh. 
5. Đào Minh Tuyết (2009), Đánh giá kết quả điều trị vàng da tăng Bilirubin tự do ở trẻ 
sơ sinh bằng liệu pháp ánh sang tại khoa Nhi Bệnh viện đa khoa Trung Ương Thái Nguyên, 
Luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ Y Học, Đại học Y-DƣợcThái Nguyên. 
6. Ngô Minh Xuân (2007), “So sánh hiệu quả 2 phƣơng pháp chiếu đèn 2 mặt trong điều 
trị vàng da sơ sinh nặng do tăng bilirubin gián tiếp”, Tạp chí Nhi khoa, Tập 15 (Số 1).