Bài giảng Sức bền vật liệu 1 - Chương 3: Trạng thái ứng suất - Trần Minh Tú
Chƣơng 3. Trạng thái ứng suất
3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm
3.2. Trạng thái ứng suất phẳng
3.3. Vòng tròn Mohr ứng suất
3.4. Trạng thái ứng suất phẳng đặc biệt
3.5. Trạng thái ứng suất khối
3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng.
Định luật Hooke
3.6. Điều kiện bền cho phân tố ở TTƢS phức tạp –
Các thuyết bền
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Sức bền vật liệu 1 - Chương 3: Trạng thái ứng suất - Trần Minh Tú", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
Tóm tắt nội dung tài liệu: Bài giảng Sức bền vật liệu 1 - Chương 3: Trạng thái ứng suất - Trần Minh Tú
![Bài giảng Sức bền vật liệu 1 - Chương 3: Trạng thái ứng suất - Trần Minh Tú Bài giảng Sức bền vật liệu 1 - Chương 3: Trạng thái ứng suất - Trần Minh Tú](https://s1.tailieuvn.net/xb70nb5jd4llaq8g/thumb/2021/12/02/bai-giang-suc-ben-vat-lieu-1-chuong-3-trang-thai-ung-suat-tr_2SvQANuTwn.jpg)
SỨC BỀN VẬT LIỆU Trần Minh Tú Đại học Xây dựng National University of Civil Engineering – Ha noi January 2013 Chƣơng 3 TRẠNG THÁI ỨNG SUẤT 3(38) Chƣơng 3. Trạng thái ứng suất 3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm 3.2. Trạng thái ứng suất phẳng 3.3. Vòng tròn Mohr ứng suất 3.4. Trạng thái ứng suất phẳng đặc biệt 3.5. Trạng thái ứng suất khối 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng. Định luật Hooke 3.6. Điều kiện bền cho phân tố ở TTƢS phức tạp – Các thuyết bền Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 4(38) 3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm (1) a. Khái niệm Ứng suất • điểm K(x,y,z) • mặt cắt (pháp tuyến n) Mặt cắt bất kỳ đi qua K • ứng suất pháp s • ứng suất tiếp t Qua K: vô số mặt cắt Trạng thái ứng suất tại một điểm là tập hợp tất cả những thành phần ứng suất trên tất cả các mặt đi qua điểm đó K x y z n Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 5(38) Để nghiên cứu TTƢS tại một điểm => tách ra phân tố lập phƣơng vô cùng bé chứa điểm đó => gắn hệ trục xyz => trên mỗi mặt vuông góc với trục có 3 thành phần ứng suất: 1 tp ứng suất pháp và 2 thành phần ứng suất tiếp Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm (2) 6(38) Chín thành phần ứng suất tác dụng trên 3 cặp mặt vuông góc với ba trục tạo thành ten-xơ ứng suất s s t t t s t t t s x xy xz yx y yz zx zy z T Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm (3) 7(38) b. Mặt chính – ứng suất chính – phƣơng chính • Mặt chính: Là mặt không có tác dụng của ứng suất tiếp. • Phƣơng chính: là phƣơng pháp tuyến của mặt chính. • Ứng suất chính: là ứng suất pháp tác dụng trên mặt chính. • Phân tố chính: ứng suất tiếp trên các mặt bằng 0 Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm (4) 8(38) d) Qui ƣớc gọi tên các ứng suất chính: Tại 1 điểm luôn tồn tại ba mặt chính vuông góc với nhau với ba ứng suất chính tƣơng ứng ký hiệu là Theo qui ƣớc: e) Phân loại TTƢS - TTƢS đơn - TTƢS phẳng - TTƢS khối 1 2 3s s s 1 2 3, ,s s s Nghiên cứu trạng thái ứng suất phẳng 3s 1s 2s Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm (5) 9(38) - Trạng thái ứng suất đơn: Hai trong 3 ứng suất chính bằng 0 - Trạng thái ứng suất phẳng: Một trong 3 ứng suất chính bằng 0 - Trạng thái ứng suất khối: Cả 3 ứng suất chính khác 0 Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 3.1. Khái niệm về trạng thái ứng suất tại một điểm (6) 10(38) 3.2. TTƢS phẳng (1) Mặt vuông góc với trục z là mặt chính có ứng suất chính = 0 Chỉ tồn tại các thành phần ứng suất trong xOy sx txy sy x y z tyx x y sx txy sy O tyx Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 11(38) 3.2. TTƢS phẳng (2) Qui ƣớc dấu Ứng suất pháp dương khi có chiều đi ra khỏi phân tố Ứng suất tiếp có chiều dương khi đi vòng quanh phân tố theo chiều kim đồng hồ a) Định luật đối ứng của ứng suất tiếp Ứng suất tiếp trên hai mặt bất kỳ vuông góc với nhau có trị số bằng nhau, có chiều cùng đi vào cạnh chung hoặc cùng đi ra khỏi cạnh chung. TTƯS phẳng xác định bởi: sx ,sy, txy zM 0 |txy| = |tyx| C txy tyx Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 12(38) 3.2. TTƢS phẳng (3) b) Ứng suất trên mặt nghiêng (//z) Mặt nghiêng có pháp tuyến u hợp với phƣơng ngang x góc a (a > 0: từ x quay đến u theo chiều ngƣợc chiều kim đồng hồ) dyds a x y u s y s x t xy t yx t uv s u z y x s x s y s z t xy t xz t yx t yz t zy t zx v z u y s x s y t xy t yx s u t uv Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 13(38) Qui ƣớc dấu: a >0 - chiều ngược kim đồng hồ ; 0uF 2 2 cos cos sin sin sin cos 0 u x xy y yx A A A A A s s a t a a s a t a a su >0 - hướng ra t uv - thuận chiều kim đồng hồ 2 uv xy x 2 yx y τ A- τ Acos α - σ Acosαsinα +τ Asin α+σ Asinαcosα=0 vF 0 3.2. TTƢS phẳng (*) sy x y sx txy sy O u sy tyx sx v u a A Acosa Asina su tuv a txy Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 14(38) 3.2. TTƢS phẳng (4) TTƢS phẳng x y x y u xycos sin s s s s s a t a 2 2 2 2 x y uv xysin2 cos 2 2 s s t a t a tyx sysx su tuv a sy sx txy Tran Minh Tu – University of Civil Engineering a >0 - chiều ngược kim đồng hồ 15(38) 3.2. TTƢS phẳng (5) c) Ứng suất pháp cực trị là các ứng suất chính • Ứng suất pháp cực trị khi: • Các ứng suất chính (phương chính) xác định từ đk: a) Từ (1) và (2): uv 0 =>t (1) 0 (d.p.c.m)a a xyu x y 2d 0 => tg2 =- d ts a a s s xy 0 x y 2 tg2 =- t a s s (2) Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 16(38) 3.2. TTƢS phẳng (6) Ứng suất pháp cực trị là các ứng suất chính Hai phương chính vuông góc với nhau 0 01,02 0 0 90 a a a 0 21 2 xy x y arctg t a s s 2 2 1,2(3) 2 2 xy x y x y max, min s s s s s s t 2 2 xy x y tg t a s s Hoặc: 1 max xy y tg t a s s 2 min xy y tg t a s s Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 17(38) 3.2. TTƢS phẳng (7) d) Ứng suất tiếp cực trị: mặt có ứng suất tiếp cực trị hợp với mặt chính góc 450 e) Bất biến của TTƢS phẳng: tổng các ứng suất pháp trên hai mặt bất kỳ vuông góc với nhau tại một điểm có giá trị không đổi 2 2 2 s s t t xy x y max,min s s s s x y u v const x y 0 0 xy d 0 => tg2 = => = 45 d 2 s st a a t Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 18(38) 3.3. Vòng tròn Mohr ứng suất (1) Biết TTƢS tại một điểm => các thành phần ứng suất trên mặt nghiêng, ứng suất chính, phƣơng chính theo công thức : PHƢƠNG PHÁP GIẢI TÍCH Bằng đồ thị => vòng tròn Mohr ứng suất Pt đƣờng tròn Tâm bán kính - cos2 sin 2 2 2 sin 2 cos2 2 x y x y u xy x y uv xy s s s s s a t a s s t a t a ( )2 ( )2 ( )2 ( )2 2 2 2 2 - 2 2 x y x y u uv xy s s s s s t t ,0 2 x y I s s 2 2 2 x y xyR s s t Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 19(38) 3.3. Vòng tròn Mohr ứng suất (2) – Cách dựng vòng tròn Mohr O B AI s1 sx s y s2 M txy su tuv a u s x s y s y t xy t yx t yx t xy s x a u su tuv tmin tmax u1 u2 R K ` a01 a02 Điểm cực TTƢS phẳng ( ,y xyM s t ,0 2 x y I s s 2 2 2 x y xyR s s t Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 20(38) 3.4. TTƢS phẳng đặc biệt (1) t zy tyz s zs z TTƯS phẳng mà 1 trong 2 thành phần ứng suất pháp sx, sy bằng 0 => ký hiệu các thành phần ứng suất: s và t ss t t tt s t s t I smaxsmin max,min 3 2 2 1, 2 2 s s t s s 2 21 ax 3 m 2 2 s s s t t Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 21(38) 3.4. TTƢS phẳng đặc biệt (2) txyC tyx txy tyx x ys s 0 t s s min max t smin smax TTƯS trượt thuần túy: trên các mặt của phân tố chỉ có ứng suất tiếp Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 22(38) 3.5. TTƢS khối (1) TTƢS khối có cả 3 thành phần ứng suất chính s1, s2, s3 ≠ 0 Ứng với mỗi cặp ứng suất (s1, s2), (s1, s3), (s2, s3) ta vẽ đƣợc 3 vòng tròn có tâm C1, C2, C3. LTĐH đã chứng minh: ứng suất trong mặt cắt nghiêng bất kỳ (không // với mặt chính nào) tương ứng với 1 điểm nằm trong vùng gạch chéo Các điểm nằm trên chu vi đường tròn C1(s1, s2), tương ứng với các thành phần ứng suất trên trên mặt // với phương chính còn lại s3 Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 23(38) 3.5. TTƢS khối (2) s1 x y z s2 s3 b a s t 1s2s3s C1C2 C3 Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 24(38) Cho phân tố ở TTƯS phẳng có các thành phần ứng suất trên các mặt như hình vẽ. Tìm phương chính, ứng suất chính của TTƯS tại điểm đó. Biết β =60o GiẢI 210 / ;u kN cms u 6KN/cm2 4KN/cm2 10KN/cm2 β 6KN/cm2 4KN/cm2 β x y Gắn hệ trục xy cho phân tố như hình vẽ Pháp tuyến u của mặt nghiêng tạo với phương ngang góc a aTa có: 24 / ;y kN cms 26 / ;xy kN cmt 150oa Ví dụ 3.1 (1) Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 25(38) Ví dụ 3.1 (1) Tran Minh Tu – University of Civil Engineering ata ssss s 2sin2cos 22 xy yxyx u 218,928 /x kN cms Phương chính: 2 2 xy x y tg t a s s Lại có: u 6KN/cm2 4KN/cm2 β x y a 1 2 119,4 ; 90 109,4 o o oa a a 2 2 min max 22 xy yxyx t ssss s Ứng suất chính: 2 max /041,21 cmKN s 2 min /887,1 cmKN s 26(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (1) 1. Trạng thái ứng suất đơn E x x s xy E s xz E s 2. Trạng thái ứng suất trượt thuần túy G xy xy t 0 zxyz x y z sx x y z tx y Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 27(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (2) ( zyx zyx x E EEE sss s s s 1 sy x y z sz txy sx 3. Trạng thái ứng suất tổng quát - Theo nguyên lý cộng tác dụng - Gt: biến dạng dài chỉ sinh ra ứng suất pháp, biến dạng góc làm phát sinh ứng suất tiếp Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 28(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (3) a. Quan hệ ứng suất pháp – biến dạng dài b. Quan hệ ứng suất tiếp – biến dạng góc với E, , G là mô đun đàn hồi kéo (nén), hệ số Poisson, mô đun đàn hồi trượt, liên hệ với nhau bởi công thức: ( 1 x x y z E s s s ( 1 y y x z E s s s ( 1 z z x y E s s s xy xy G t xz xz G t yz yz G t ( 2 1 E G ( 1322 1 sss E ( 1233 1 sss E ( 3211 1 sss E Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 29(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (3) Trạng thái ứng suất phẳng: 1 x x y E s s 1 y y x E s s 1 1 2 1 E s s 2 2 1 1 E s s xy xy G t Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 30(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (4) c. Quan hệ ứng suất pháp – biến dạng thể tích 321 aaaV )(a)(a)(aV 3322111 111 321 1 V VV x y z( ) ( ) E E s s s s s s 1 2 3 1 2 1 2 Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 31(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (5) 3. Thế năng biến dạng đàn hồi s2 s3 s1u u us t s t 1 1 2 2 Xét phân tố chính: t=0 => 332211 2 1 2 1 2 1 sss u ( 312321 2 3 2 2 2 1 2 2 1 sssssssss E Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 32(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (6) s2 s3 s1 a c s3 -stb s1-stb s2-stb stb b stb stb = Biến dạng => thay đổi Hình dạng Thể tích tb ( )s s s s 1 2 3 1 3 Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 33(38) 3.6. Quan hệ ứng suất – biến dạng (7) hd ttu u u = ttu E s s s 21 2 3 1 2 ( ) 6 ( ( ( hdu E s s s s s s 2 2 2 1 2 2 3 3 1 1 6 TNBDĐH riêng u TNBĐ hình dạng uhd TNBĐ thể tích utt Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 34(38) 3.7. Các thuyết bền (1) A. Khái niệm về các thuyết bền - TTƢS đơn (kéo – nén đúng tâm): điều kiện bền: P M - TTƢS trƣợt thuần túy: 0max k k n s s s 0min n n n s s s 0max n t t t - Giá trị các ứng suất cho phép xác định theo ứng suất nguy hiểm => từ thực nghiệm TTƯS phức tạp: cần phải thực nghiệm để xác định những ứng suất nguy hiểm cho TTƯS tương ứng => không thực hiện được ??? Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 35(38) 3.7. Các thuyết bền (2) Lý do: Số lượng thí nghiệm lớn (để đáp ứng được các tỉ lệ giữa các ứng suất chính có thể xảy ra trong thực tế) Kỹ thuật thí nghiệm chưa thực hiện được Không tiến hành thực nghiệm đƣợc => Không biết nguyên nhân gây ra sự phá hoại vật liệu => Giả thiết Thuyết bền: Các giả thiết về nguyên nhân gây ra sự phá hoại vật liệu Các nguyên nhân có thể: ứng suất, biến dạng, thế năng biến dạng đàn hồi, Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 36(38) 3.7. Các thuyết bền (3) B. Các thuyết bền a. Thuyết bền 1 - Thuyết bền ứng suất pháp lớn nhất • Nguyên nhân vật liệu bị phá hoại là do ứng suất pháp lớn nhất của phân tố ở TTƯS phức tạp đạt tới ứng suất pháp nguy hiểm của phân tố ở TTƯS đơn • Điều kiện bền • Hạn chế: Chỉ phù hợp với vật liệu giòn, và TTƯS đơn 1 1t ks s s 1 3t ns s s Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 37(38) 3.7. Các thuyết bền (4) b. Thuyết bền 2 - Thuyết bền biến dạng dài tƣơng đối lớn nhất (Mariotte) • Nguyên nhân vật liệu bị phá hoại là do biến dạng dài tương đối lớn nhất của phân tố ở TTƯS phức tạp đạt tới biến dạng dài tương đối ở trạng thái nguy hiểm của phân tố ở TTƯS đơn • Điều kiện bền: • Chỉ phù hợp với vật liệu giòn ( 2 1 2 3t ks s s s s ( 2 3 1 2t ns s s s s Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 38(38) 3.7. Các thuyết bền (5) c. Thuyết bền 3 - Thuyết bền ứng suất tiếp lớn nhất (Tresca-Saint Venant) • Nguyên nhân vật liệu bị phá hoại là do ứng suất tiếp lớn nhất của phân tố ở TTƯS phức tạp đạt tới ứng suất tiếp nguy hiểm của phân tố ở TTƯS đơn • Điều kiện bền: • Phù hợp với vật liệu dẻo. Thường sử dụng trong ngành cơ khí 3 1 3t s s s s Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 39(38) 3.7. Các thuyết bền (6) d. Thuyết bền 4 - Thuyết bền thế năng biến đổi hình dáng cực đại (Huber – Von Mises) • Nguyên nhân vật liệu bị phá hoại là do thế năng biến đổi hình dáng của phân tố ở TTƯS phức tạp đạt tới thế năng biến đổi hình dáng ở trạng thái nguy hiểm nguy hiểm của phân tố ở TTƯS đơn • Điều kiện bền: • Phù hợp với vật liệu dẻo. Sử dụng trong ngành kỹ thuật xây dựng và cơ khí chế tạo. 2 2 24 1 2 3 1 2 1 3 2 3t ks s s s s s s s s s s Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 40(38) 3.7. Các thuyết bền (7) e. Thuyết bền 5 - Thuyết bền Mohr • Dựa vào kết quả thí nghiệm => Vẽ vòng tròn ứng suất giới hạn => Vẽ đường bao => Xác định miền an toàn của vật liệu • Điều kiện bền: • Chỉ phù hợp vật liệu giòn 5 1 3 k t k n s s s s s s [s] n su uvt [s ]kO2 O3 O1 Tran Minh Tu – University of Civil Engineering °¢ ÍÐ •Äª ¶û (O.Mohr),1835¡« 1918 41(38) 4. Câu hỏi??? Tran Minh Tu – University of Civil Engineering 42(38) tpnt2002@yahoo.com Tran Minh Tu – University of Civil Engineering
File đính kèm:
bai_giang_suc_ben_vat_lieu_chuong_3_trang_thai_ung_suat_tran.pdf